is toegevoegd aan uw favorieten.

Democratische vrijheid en socialistisch recht

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

steeds, dat het marxisme verkondigt, dat de ontwikkeling van het feitelijk gebeuren een natuurnoodzakelijke ontwikkeling is, die onafwendbaar voortgaat. Maar dit marxisme wordt door zeer weinig socialisten aangehangen, indien even de louter verstandelijke redenatie achterwege blijft. Want dan wordt vrijheid voor den wil verlangd. Ook in dat geval echter blijft nog de invloed van het marxisme voortbestaan, maar dan in dien zin, dat de kracht van den wil, voor zoover deze wil als onafhankehjk wordt gedacht, als praktisch te verwaarloozen wordt beschouwd. In dien vorm leeft het marxisme in de praktijk bij vele socialisten. Dezen vorm van determinisme hebben wij hier op het oog.

Door aldus het deterministisch geloof in de socialistische beweging krachtig te maken, heeft het marxisme aan deze beweging eenerzijds veel goeds, anderzijds veel kwaads gedaan. Het heeft in het eerste stadium van de socialistische beweging, toen de socialistische overtuiging over het algemeen feller was dan thans, en toen dus de deterministische verstandelijke redenatie niet zoo veel kwaad kon uitrichten, aan de overtuiging van deze eerste socialisten vaak een onverzettelijke kracht gegeven. Maar naderhand, toen de felheid der overtuiging bij velen verdween, en ook, door de uitbreiding van de beweging, niet meer uitsluitend een socialistische keurkern bestond, heeft de marxistische leer door haar deterministisch uitgangspunt veel onheil gesticht. Zij heeft bij velen de opvatting doen ontstaan, dat de ontwikkeling op den langen duur nimmer verkeerd zal kunnen gaan, en dat de strijd van thans slechts een strijd ten bate van de versnelling en de vergemakkehjking van een noodzakelijke ontwikkeling kan zijn. Nu zijn de marxisten van nature, omdat zij bijna steeds een revolutionair karakter bezitten, over het algemeen de felste socialisten, zoodat dit geloof in het goede noodlot hen niet al te veel verlamt. En anderzijds laten de niet-marxisten zich door de deterministische stellingen, hoewel deze in de geheele socialistische beweging doorwerken, bij lange na niet altijd krachtig beïnvloeden. Maar op velerlei gebied toch is de remmende werking bemerkbaar, die het marxisme — niet het marxisme in zijn geheel, maar wat dit onderdeel betreft — hier uitoefent.