is toegevoegd aan uw favorieten.

Adolf von Harnack, voornamelijk als dogmahistoricus

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

eenheid in Duitschland schade leed door de sociale tegenstelling (de sociaal-democratie is een „Hernmschu" der Duitsche ontwikke? ling), maar vooral door de confcssioneele tegenstelling in de politiek. Bij alle gemeenschappehjke dingen tusschen Roomsen en Protestant, is er zooveel verschil en is het Roomsch-Kathoheke volk zoo sterk gebonden door kerk en Paus, dat men het Centrum toch moet verzoeken te verdwijnen en een andere groepeering moet hebben, die werkelijk in de staatkundige verhoudingen gegrond is en dan ook vruchtbaar kan zijn voor de politieke ontwikkeling

In het jaar 1911 nog deden zich dingen voor, die niet zoozeer Harnacks vertrouwen op het Engelsche volk, als wel dat op de Engelsche regeering schokten. Die regeering beoordeelt Duitschlands bestaan ongeveer zooals Frankrijk dat deed na 1866, en als deze onvoorzichtige politiek niet ophoudt, loopt het op een conflict uit, Hij beroept zich op het volk, vooral op de geestelijkheid, en vraagt, dat ze meer invloed zullen oefenen op de regeering, opdat toch Duitschland, Engeland en Amerika, de drie groote zusternaties, elkaar zullen verstaan en waardeerend aanvullen om te zamen de groote cultureele en politieke macht der wereld te zijn »).

Maar tegelijk was Harnack overtuigd, dat het volk weerbaar moet zijn en spreekt bij zijn groot vertrouwen uit in het leger, als er eens iets mocht gebeuren *).

Nog tot vlak voor, ja zelfs tot in den oorlog, zette Harnack zijn vredespogingen voort. Op 28 April 1914 hield hij in de Duitsche vergadering van voornoemde vredesbeweging te Berlijn een speech, waarvan Deissmann zegt, dat alle hoorders diep onder den indruk waren van zijn magistrale persoonlijkheid en indrukwekkende woorden. Hij scheen het gehoor „wie ein Phosphoros" «).

Trots alle pogingen en trots alle optimisme brak de oorlog uit en Harnack aarzelde niet, zich met hart en ziel achter de regeering en

i) „Konfession und Politik", 1911, a.w., p. 287 w.

«) Offener Brief an Herrn Pastor Lic. Sigmund Schulzb, 17 Januan 1912; op verzoek der Engelsche vrienden in de ernstige crisisdagen geschreven. Aus den Fnedensund Kriegsarbeit, p. 279 v. _ _ .. tó

») Brief an Prof. H. Weinel über die Kriegs- und Rüstungsfrage. Chr. Fmheit für Thüringen und Sachsen. I, 99-1913.

«) Extract from a speech etc The Peacemaker, 2, 20—22, 1914.

Deismann in „Adolf von Harnack zum 70. Geburtstag", a.w, p. 7.