is toegevoegd aan uw favorieten.

Adolf von Harnack, voornamelijk als dogmahistoricus

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Maar zoowel de sociale als de religieuze bevoorrechting, waar het op de verkiesbaarheid tot ambtenaar aankomt, moet vervallen. Ook vooral de religieuze; het is dwaasheid te denken, dat vaderlandsliefde en burgertrouw niet minstens even goed waarborg zouden zijn om een goed ambtenaar te wezen, als het gerekend worden bij een bepaalde religieuze gemeenschap. Ook moet het verplichte godsdienstonderwijs op de scholen vervallen; te hopen en te verwachten is, dat slechts weinig ouders van de te geven vrijheid gebruik maken, triaar ze moet er zijn en de achterlijkheid moet hier ophouden1).

En verder hebben er veel dingen te gebeuren; zorg voor de achtergeblevenen van den oorlog, vooral voor de kinderen, staat op het programma, maar niet minder een verbeterde zorg, onder toezicht van de overheid, voor de opgroeiende rijpere jeugd. Verbeterde hygiëne in het algemeen is evenzeer eisch van den tijd als bestrijding van geslachtsziekte en van kinderbeperking. Breedere toegang tot de Universiteit moet gepaard gaan met een zeer breed opgezet Volksonderwijs en onderwijs op Fortbildungscursussen en Volkshoogescholen en -bibhotheken; de studenten kunnen bier veel hulp verkenen *).

En dan moet alles er op gericht zijn om de sociale toestanden te verbeteren. De arbeidersorganisaties e.d. moeten meer worden erkend en er moet komen een echte nationale „Arbeitsgemeinschaft". Dit kan ook mee worden bereikt door meerdere semi-officieele bedrijven, dan we tot nog toe hadden. Deze laatste bleken in den oorlog goed te werken en de particuliere hepen meerendeels op hamsteren, knoeien en zelfzucht uit»). En dat alles moet den vorm hebben van een keizerhjke boodschap, duidelijk en klaar, opdat in de banen daarvan alles zich ontwikkelen ga *).

Het „Denkschrift" van 1917 werd bijna een noodkreet, waarin Harnack wel vol vertrouwen zegt, dat Duitschland geen revolutie

>) ib., 289 v. *) ib, 283, 284 v.

Aus Friedens- und Kriegsarbeit, 339 v.

») Aus Friedens- und Kriegsarbeit, p. 341 v. Hierover was hij zeer scherp aangevallen vanwege zijn critiek op de industrie. Hij krabbelde terug bij de gebundelde uitgave van dit artikel; cf. p. 332.

Erforschtes und Erlebtes, p. 283, 387 v., 292 v.

*) ib, 282/3.