is toegevoegd aan uw favorieten.

Adolf von Harnack, voornamelijk als dogmahistoricus

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

van het Oude Testament. Wij zeggen liever: het aanvaarden van het heele woord Gods is de groote kracht van het Calvinisme geweest.

Ik zou niet graag de geheele critiek overnemen, die Otto Eiszfeldt op dit Mardorntisch standpunt van Harnack uitoefent1). Maar toch heeft hij gehjk, als hij wijst op de groote overeenkomst in gedachte tusschen deelen uit bride testamenten. En — ik zou het anders zeggen — als hij zegt, dat het Oude Testament verwerpen voert tot ascese of tot dualisme tusschen religie en wereld. Ik geloof, dat het omgekeerd is; dat Harnacks dualisme, terwijl geen respect als voor de bron van Jezus' leven hem weerhield, de critiek op het Oude Testament zoo scherp maakte. Intusschen is het Nieuwe Testament en ook de prediking van Jezus zoo sterk samengevlochten met het Oude Testament (welk verband Harnack ook niet ontkent) dat ook hierom Harnack wel gedwongen is, zich een eigen Evangehe klaar te maken *). Harnack komt hier dan ook in zeer eigenaardige moeilijkheden. Er is een vacuüm; voor Oud-Testamentische theologische studie is geen plaats.

Verder kunnen we hier het zwijgen toe doen: Harnack voert geen enkel argument voor zijn standpunt aan; evenmin trouwens als voor zijn verwerpen van het „Dogma vom neuen Testament".

Maar een paar typeerende dingen komen in deze zinnen naar voren. In de eerste plaats de veel meer te signaliseeren relativiteit van Harnack, voortkomend uit zijn geschiedenisbegrip, als hij eigenlijk in de tweede eeuw goed vindt, wat in de negentiende totaal

») 70. Geburtstag, 31—32. Eiszfeldt heeft ongelijk; de tegenstelling is niet Oude Testament-Nieuwe Testament, maar Heilige Schrift—dat overblijgsel van het Nieuwe Testament, dat Harnack laat staan. Er is inderdaad geen wereldbeschouwing op bijbelschen grondslag mogelijk bij dit standpunt van Harnack.

Ook Stalker, a.w., pag. 253/53 ziet het onderscheid in standpunt tegenover Oud en Nieuw Testament iets te scherp en te principieel. Harnack staat tegenover de Schrift in principe scherp critisch, maar in onderdeden, die dan toevallig het Nieuwe Testament raken, vrij conservatief. Maar conservatisme beteekent geen ander principe van beoordeeling.

2) Om nu alleen maar iemand te citeeren, die zich ook een voorstander van wetenschappelijk onderzoek acht in tegenstelling met de orthodoxie, J. J. P. Valeton Jr. wijst in zijn: Christus en het Oude Testamen, Nijmegen, 1895, p. 16 v.,op de mateneele beteekenis van het Oude Testament voor Jezus, inrechtstreeksch citaat, in zinspeling, in verwerkten gedachtengang.