is toegevoegd aan uw favorieten.

Johann van Heemskerck 1597-1656

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Heemskerck voorkomt. Het Nederlandsche sonnet komt gewoonlijk in bouw overeen met het zoogenaamde regelmatig sonnet in Frankrijk, zooals dat aldaar door Clément Marot was ingevoerd.*) Met het Fransche regelmatig sonnet en het zgn. Shakespeare-sonnet in Engeland heefr het dus gemeen, dat de bouw, d.w.z. het rijmschema, afwijkt van het oorspronkelijke sonnet, zooals dit in Italië was ontstaan. Daar toch was het een veertien-regelige versvorm, gevormd door combinatie van een dubbel quatrijn (octaaf) en een zesregelige strophe. Dit laatste sextet kenmerkte zich bij Tebaldeo, Sasso en Serafino door het vaste rijmschema cdc dcd. Hiermede was het octaaf abba abba aan het terza rima aangepast. De monotonie van dezen vasten bouw, onveranderlijk toegepast omdat het sonnet werd gezongen op bestaande melodieën, werd gebroken door Bembo en zijn navolgers. Hij keerde terug tot het gevarieerde rijmschema van Petrarca en voegde nog nieuwe combinaties aan die van Petrarca toe. Eén schema werd door hen, evenals door Petrarca, echter zorgvuldig vermeden en wel het schema abba abba cc deed, dat juist de grondslag van het Fransche en het Nederlandsche sonnet is geworden. Hiermede toch hield het vers op een combinatie van vier twee aan twee gelijke strophen te zijn, doch werd het vervormd tot een gedicht van drie quatrijnen, waarbij het tweede quatrijn van het derde gescheiden is door een paarsgewijze rijmend couplet.2) Het schema van Marot werd door Sainct-Gelays gewijzigd tot cddc ee en cdcd ee, door Peletier du Mans tot cc dede.") Met de invoering van een regelmatige afwisseling van mannelijk en vrouwelijk rijm, door Ronsard, was het „sonnet régulier" gevestigd. Aan soliditeit van bouw had het vers, vergeleken bij zijn Italiaanschen voorganger, gewonnen wat aan speelsche teederheid en gratie verloren was.

Zooals gezegd, is het Nederlandsche sonnet der i7e eeuw hoofdzakelijk geconstrueerd in overeensterruning met het sonnet der Pléiade in Frankrijk. Nog op andere wijze echter dan door een wijziging in het rijmschema, had de ontwikkeling der dichterlijke techniek er toe bijgedragen van het sonnet een hecht en breedgebouwd vers te maken, en wel door de invoering van den alexandrijn. Van Heemskerck dichtte in het begin van de i7e eeuw, toen de invoering van de „Francoyze

*) H. Vaganay, Le sonnet en Italië et en France au XVIe siècle. a) Tenzij men wil: ccd eed; vgl. Wee-klaghe.

a) Ik ontleen deze beschouwingen ten deele aan Vianey, blz. gg—106; men leze aldaar op blz. 105 als rijmschema van Marot echter niet ce dede, maar ce deed.