is toegevoegd aan uw favorieten.

Historische democratie

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

voortgebracht die, in zelfvoldaanheid, het maatschappelijk gebeuren langs zich heen laat gaan. De sociaal-democratie heeft groote verdienste verworven voor de arbeiders en daarmede voor de natie — wie zou vroegere toestanden terug wenschen — en veel van hetgeen door de partijen, die zich door onparlementaire methoden in de regeering hebben weten te handhaven, is tot stand gebracht, is verkregen door aan de sociaal-democratie den wind uit de zeilen te nemen. Haar kracht heeft tot nog toe echter vrijwel uitsluitend gelegen in rechtvaardiger en menschelijker verdeeling van de resultaten der productie; voor die productie zelf, inclusief de afzet, heeft zij geen beter en meer effectief stelsel weten te geven. Wel — en hier gaat het voor velen om — gelooft zij dat in een, volgens haar wenschen geordende maatschappeij, meer tevredenheid, minder opstandigheid zou heerschen. Voor haar standpunt geldt: „the difference is in the feeling"; het antwoord van een oude negerin die eens, als slavin, een goed leven gewend, daarna in vrijheid niet dan armoede kende en op den achteruitgang in haar materieel lot werd gewezen. Toch moeten de arbeiders zich hoeden van een maatschappelijken ommekeer te verwachten, wat alleen door innerlijke evenwichtigheid is te bereiken.

Men mag zeggen dat de sociaal-democratie, als meest bewuste arbeidersbeweging, een onmisbaar tegenwicht heeft gevormd tegen de positie van kapitaalbezitters die, bij de opkomst der industrie enz., op onvoorziene wijze de gelegenheid kregen tot een accumulatie van rijkdom en daarmede van macht. Men mag ook zeggen dat het 't socialisme is geweest, dat het vraagstuk van de minst bedeelde leden der gemeenschap uit de phase der chariteit in de phase der structuurwijziging der maatschappij heeft gebracht. Een andere vraag is echter of het socialistische stelsel, dat als een reactie verschijnsel is geboren, in zich zelf voldoende evenwichtig en volledig is om een geheele maatschappij te beheerschen en