is toegevoegd aan uw favorieten.

De grondslagen der maatschappijschool

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

De migratiebeweging vloeit er voor. een belangrijk deel uit voort. De mensch is niet meer in dezelfde mate als vroeger één met zijn omgeving; hij verplaatst zich gemakkelijker en vestigt zich spoedig elders. Terwijl b.v. de migratiebeweging voor Nederland van 1841—1850 door het getal 7 kan worden aangeduid, is dit verschil in de jaren 1901—1910 niet minder dan 176. Onophoudelijk beweegt zich een stroom van menschen van het platteland naar de groote steden en van het eene land naar het andere. De laatste beweging zou ongetwijfeld veel belangrijker zijn, wanneer hiertegen van staatswege geen belemmeringen in den weg werden gelegd.

In onverbrekelijk verband met bevolkingsaccres en behoeftenvermeerdering staat ook de ver doorgevoerde rationalisatie en mechanisatie der productie. Men veroordeelt dikwijls beide en wijst op vroegere tijden, toen de werknemer er zooveel beter aan toe was. Destijds was het werk diens inspanning en toewijding waard. Hij zag het resultaat van zijn arbeid en de afwisseling zijner werkzaamheden hield zijn geest frisch en zijn gemoed tevreden. Nu werkt hij slechts aan een zeer klein onderdeel van het eindprodukt, terwijl het arbeidstempo mechanisch wordt aangegeven en de eentonigheid der gelijkmatige bewegingen zijn geest afstompt1).]

Hoeveel juistheid in deze beschouwingswijze gelegen is, zeer belangrijke elementen ter beoordeeling van vroeger en heden worden er in over het hoofd gezien. Niet alleen wordt het handwerk der vroegere tijden er te aantrekkelijk in afgeschilderd, dan dat deze schildering voor het gericht der historie stand zou kunnen houden, doch ook wordt over het hoofd gezien, dat voor de moderne maatschappij deze mechanisatie en rationalisatie een levensbehoefte is. Als bv. de papierfabrikage op hetzelfde primitieve plan was gebleven van een eeuw geleden, zou het ter bevrediging van de dagelijksche behoefte aan papier noodig zijn, dat iedereen van den morgen tot den avond papier maakte *).

Van woningen, meubelen, kleeren zou hetzelfde gezegd kunnen worden en het behoeft geen betoog, dat het met andere verbruiksgoederen in meerdere of mindere mate gelijk gesteld is. Zonder de rationalisatie en mechanisatie zou het onmogelijk zijn te voldoen aan de toegenomen vraag naar goederen, die aan de

ï) Een felle en in verschillende opzichten ongerechtvaardigde critiek op de moderne productiemethode en het moderne leven vindt men bij Georges Duhamel, Scènes de la vie future, Paris MCMXXX.

2) c. J. P. Zaalberg, La rationalisation en chiffres. Bulletin périodique de la société beige d'études et d'expansion, No. 78, p. 556.