is toegevoegd aan uw favorieten.

De grondslagen der maatschappijschool

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

tisch tijdvak, waarin door de leiders uitsluitend werktuigen werden verlangd, die ondanks onwetendheid en ruwheid, blind gehoorzaamden. De vraag, of het de menschelijke bestemming was, dat een deel in zijn belang een absolute heerschappij oplegde aan de overgroote massa, werd niet gesteld. In dit opzicht zijn door de cultureele verheffing der laatste eeuwen de algemeene inzichten grondig gewijzigd, waartoe de evolutie der sociaal-ethische denkbeelden zeker niet weinig heeft bijgedragen. Onze tijd erkent de noodzakelijkheid der ontwikkeling van den mensch tot een verstandig wezen met zelfgevoel en verantwoordelijkheidsbesef. Van de leiders wordt verwacht, dat zij de mensenwaarde hunner ondergeschikten eerbiedigen en hun ontwikkeling zooveel mogelijk bevorderen.

De wijziging der inzichten is ook in de bedrijven duidelijk te bespeuren. Nog niet zoo lang geleden verwachtte de werkgever een zekere mate van dankbaarheid van den werknemer, dien hij immers arbeid en voedsel gaf. Harde machtsverhoudingen, slechte sociale toestanden in de arbeiderswereld, scherpe maatschappelijke verschillen kenmerkten de werkgemeenschappen van dien tijd. Een groote wijziging der opvattingen heeft zich hier voltrokken. Op een fabriek b.v., die ik ruim 25 jaar geleden bezocht, trok het mijn aandacht, dat de arbeiders er ongezond en slecht gekleed uitzagen. Het was mij bekend, dat drankmisbruik onder hen regel was. Eenigen tijd geleden bezocht ik dezelfde fabriek opnieuw en zag een groote verandering ten goede. Een opzichter deelde mij met een zekere voldoening mede, dat drankmisbruik vrijwel niet meer voorkwam, dat daarentegen van de fabrieksbibhotheek van ruim 2000 boeken een druk gebruik werd gemaakt, dat de jonge arbeiders verplicht waren de fabrieksavondschool te bezoeken en de echtgenoote van een der Directeuren de fabrieksmeisjes cursussen gaf o. a. in moederschapszorg. De woningen waren niet langer krotten, doch net uitziende huisjes, zindelijk en behoorlijk gemeubeld.

Sedert Locke is getracht de onderzoekingen op het gebied der ethiek op een meer wetenschappehjke basis te grondvesten. Hij trachtte op mathematisch nauwkeurige wijze te werken en vroeg naar logische bewijzen'. Andere Engelsche philosophen als Hutcheson en Hume verlieten echter den mathematischen weg en vestigden het onderzoek op psychologischen grondslag. De hoogste ontwikkeling krijgt deze psychologische analyse bij Adam Smith.

Ondanks het subjectivistisch karakter der zedeleer bij Smith berust deze op sociale basis. De ethische voorstellingen kunnen