is toegevoegd aan uw favorieten.

Willem van Oranje

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

hem, in dezen vorst, wat ook de tijdgenooten reeds opmerken. Rustig te midden der gevaren, omdat hij zeker is ze te zullen overwinnen.

Dat wil allerminst zeggen, dat de prins zijn doeleinden steeds heeft bereikt. Integendeel zijn leven was vol decepties ; de smartelijkste ontgoochelingen zijn hem niet bespaard gebleven. Met eenige overdrijving kan men zeggen, dat Oranje zijn hoogste levensdoel heeft gemist. Dat is aldus bedoeld, dat hij een onafhankelijk Nederlandsch rijk heeft willen tot stand brengen van de Scarpe tot de Eems, van de Ardennen tot het Vlie, misschien nog wel grootér : het rijk der zeventien vereenigde Nederlanden. Maar zulk een grootsch plan was onmogelijk tot werkelijkheid te maken zonder een geloofsvrijheid, die aan beide godsdienstige overtuigingen volkomen gelijke rechten schonk. Dat was het andere ideaal van den prins van Oranje, dat met het eerste samenhangt, er eigenlijk onafscheidelijk aan was verbonden. Inderdaad : de zeventien Nederlanden calvinistisch te maken was even onmogelijk als ze alle bij het oude geloof te behouden : een godsdienstvrede naar Duitsch model, maar naar 's lands gelegenheid gewijzigd, was hier de eenig denkbare en mogelijke oplossing.

Dus een groot Nederland onder het régime der godsdienstvrijheid. Men heeft meer dan eens gewezen op het bezwaarlijke, zoo niet het onmogelijke van deze politieke figuur; inderdaad hebben de omstandigheden bewezen, dat de zeventien Nederlanden niet samen konden blijven ; de band was trouwens altijd zeer zwak geweest. Vv^at hadden eigenlijk Stad en Lande gemeen met Artois, Friesland met Luxemburg 1 En hoe kort nog waren vooral de rioordelijké gewesten ingelijfd bij het groote complex, Gelderland eerst in i5^3 ! Dat men uiteenging toen er forsche slagen vielen, is waarlijk niet te verwonderen. En dat de katholieken evenmin tolerant jegens de calvinisten wilden zijn als deze tegen de geloovigen der moederkerk, spreekt ook van zelf. Zoo is het eigenlijk meer te verwonderen, dat de zeventien lage landen bij de zee nog eenigen tijd onder den druk van het Spaansche geweld bij elkander zijn gebleven dan dat zij uit elkander zijn gegaan.