is toegevoegd aan uw favorieten.

Dynamisme en logies denken bij natuurvolken

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

haren bij, die men mee laat verkolen, daarna een niet gering kwantum zeep, die de Ewe-vrouwen zelf bereiden en tenslotte akaim(?) die van te voren fijngewreven is. Met dit alles, aangemaakt met citroensap, wordt de plek ingewreven. Dit vermindert de pijn en veroorzaakt sneller doorboren van de plaats, zodat de kop van de worm zichtbaar wordt. Dan doet men voorzichtig een draad om de worm en windt, draad en worm op een stokje, heel langzaam, anders breekt het dier af en veroorzaakt langdurige en boosaardige wonden *).

Dit zeer doelmatig handelen sluit niet uit, dat er tegen andere ziekten met zeer wonderlike tovermiddelen wordt opgetreden bijv. tegen een soort delirium en tegen krankzinnigheid *).

Pechuël Loesche geeft een waardevolle mededeling over de opvattingen der Bafioti van ziekten. „Hat er wüst gelebt, geschwarmt, unmassig und gar noch Unbekömmliches gegessen oder getrunken, hat er sich herumgetrieben, an Lagunen oder Morasten genachtigt und sich dabei erkaltet, so vermutet er selbst in den schwersten Formen des Katzenjammers, in Kopfschmerzen, Magendrücken, Dysenterie, Fieber und so weiter doch nur die Folgen der Schwelgerei, Lotterei oder Unvorsichtigkeit. Das geht ganz natürlich zu und erregt keinen Argwohn" a). De artsenij-meesters, wel te onderscheiden van de toverdokters, zijn artsen in onze zin. „Ze weten met merkwaardige bekwaamheid gebreken en ziekten te bestrijden". De arts schrijft diëet voor, geeft drankjes en poeders, laat zweten, ordineert luchtverandering, masseert, aderlaat, snijdt, heelt wonden en verwijdert er projectielen uit.

Als de gewone arts niets vermag, wordt de toverdokter te hulp geroepen 3).

Uitvoeriger over West-Afrika, waar de toverij zeker niet is overwonnen, is Miss Kingsley. Volgens haar beschikten de lieden daar over een geneeskunde, die waarlik niet gering genoemd kan worden. Zij vermeldt van de dorps-apothekers, tevens chirurgijns, respectabele resultaten. Ze zijn te onderscheiden van de toverdokters. De Dualla-praktizijn is waarlik buitengewoon in het aanleggen van pappen om stukjes ijzer uit wonden te verwijderen. De lieden gebruiken n.1. stukgeslagen ijzeren potten om te schieten. De schr. zegt, dat onge-

*) P. A. Witte, S. V. D., Beitrage zur Ethnographie von Togo, Westafrika. Anthropos XIV—XV 1919/20, blz. 991/92. *) E. Pechuël Loesche 1.1., blz. 444. 3) ibid. blz. 442/43.