is toegevoegd aan uw favorieten.

Kerke-werk

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

ontstaan, die dus niet tot de oude zanddorpen behooren; op sommige plaatsen wordt het veen gedeeltelijk door het zand overdekt.

In het Westen loopt het plateau af naar de friesche woudstreken.

Op het genoemde zand- en grindplateau ontstonden de oudste menschelijke nederzettingen waarschijnlijk op die hooger gelegen plaatsen, waar de aanwezigheid van dicht geboomte op een vruchtbaarder bodem wees. Er wordt wel eens aangenomen dat de huizen het eerst werden neergezet op in het bosch uitgehouwen plekken en dat de latere dorpspleinen (brinken) ontstonden waar wat meer boomen waren blijven staan. De huizen staan grillig rondom de brink verspreid. De hooge, vaak dus door uitbossching tot stand gekomen bouwgronden heeten esschen. De woningen werden ook wel in het dal tusschen twee esschen neergezet. Op de groenlanden langs de beekjes, de z.g. maden, was gelegenheid voor veeteelt. — De aldus tusschen de heidevelden ontstane „esch-dorpen" breidden zich maar weinig uit (primitieve ontginningen) en vormden met elkander een zeer geïsoleerd geheel, vooral ook omdat door de slechte afwatering het plateau omgeven was door venen, waardoorheen slechts enkele toegangswegen liepen.

Omdat sedert het begin van de 19 de eeuw de ontginning juist in de afgegraven venen van de randgebieden het eerst werd aangepakt, waren deze aanvankelijk economisch en sociaal het zand ver vooruit. De grootste bloei ontstond juist in de vanouds bijna geheel onbewoonde gebieden. Evenmin dus als de venen in het oosten van het landschap, behooren die in het westen, langs de Smildervaart, tot het gebied dat in het bijzonder onze aandacht heeft; wat niet wegneemt, dat veel wat van de oude eschdorpen gezegd kan worden, óók geldt voor de dorpen op het veen, inzooverre als de bevolking ook daar van saksische oorsprong is of zich aan de saksische bevolking heeft aangepast. Dit laatste is ook van toepassing op de randgemeenten in het noorden (Eelde, Roden, Peize) die lager zijn gelegen (graslanden) en in velerlei opzicht zich meer bij Groningen aansluiten, en evenzoo op de randgemeenten in het zuiden, op de lage zand- en veengronden (Dalen, Hoogeveen, Zuid-