is toegevoegd aan uw favorieten.

Kerke-werk

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

w

groep. Toen hij na een tienjarigen arbeid vertrok, gingen de meesten naar de Hervormde Kerk terug. Zulk een historie demonstreert zoowel het wettische als het ondogmatische karakter van deze echt Middelburgsche beweging. De richtingstrijd werd accuut, zoodra gebroken werd met de kerkelijk geijkte zede. En nog meer opmerkelijk is het, wanneer we Dr. Kohlbrugge en Ds. Witteveen, die theologisch allesbehalve broeders waren, naast elkaar zien paradeeren als de „zuivere" leeraars. Inderdaad betrof de zuiverheid alleen hun roem als ouderwetsch „vrome" voorgangers.

In dit verband wil ik niet nalaten, iets te zeggen over het „Zeeuwsche Mysticisme", waarover Dr. A. A. v. Schelven, eertijds predikant bij de Gereformeerde Kerken te Vlissingen, een bijzonder lezenswaard artikel heeft gepubliceerd 6). Ik kan den term „mysticisme" niet apprecieeren. Hij wekt de gedachte aan een radicale strooming der groote mystiek, terwijl Dr. v. Schelven alleen bedoelt, dat in het vroomheidsleven der Zeeuwen de subjectiviteit sterk is geaccentueerd. Het ontgaat hem ook niet, dat dit „mysticisme" zich van de gewone openbaring van dat verschijnsel onderscheidt door een sterk nomisme. Ik zou dus liever den heelen term vermijden en met het oog op de door v. Schelven verwaarloosde psychische structuur van den Zeeuwschen Christen hier enkel een variatie van het Gereformeerde Puritanisme ontdekken. De groote waarde van het genoemde artikel ligt in de interessante kerkhistorische schets van de geestelijke bewegingen, die in vorige eeuwen Zeeland hebben beroerd en beïnvloed.

Het is ondoenlijk uit te maken in hoeverre bepaalde geestelijke verschijnselen op rekening van buitenlandschen invloed of van oorspronkelijken aanleg moeten worden gesteld. Natuurlijk is er een sterke wisselwerking geweest. Zoo was de Zeeuwsche geest als 't ware gepraedisponeerd voor het Britsche Puritanisme, dat in den bekenden Middelburgschen predikant Willem Teellinck een overtuigd aanhanger vond '). Deze richting vond hier onmiddellijk veel ingang.

6) Dr. A. A. van Schelven. Het Zeeuwsche Mysticisme. Geref. Theol. Tijdschrift. Jrg. 1916. Aflev. 5.

7) Zie de dissertatie van Dr. W. J. M. Engelberts: Willem Teellinck, Amsterdam 1898.