is toegevoegd aan uw favorieten.

Het fascisme en de nieuwe vrijheid

Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

culturele inhoud en diepte, en daardoor brengt hij op den duur zelfs z’n organisatorisch werk in gevaar.

Evenmin als de Nietzscheaan, is de Leninist in staat de verandering en vernieuwing te brengen, waarnaar de tallozen, voor wie de bestaande wereld geen zin meer had, verlangden.

Was de Nietzscheaan machteloos, omdat hij de maatschappij — die hij ternauwernood kende — verachtte, alle technische en organisatorische kwesties, waartoe ook het verbond van gelijkgezinden behoorde, achteloos voorbij liep, en tenslotte in zijn eenzijdig realisme op moreel en intellectueel gebied, (gelijk alle eenzijdigheid), bij de romantiek te land kwam, de Leninist, ofschoon door en door maatschappij mens, vermocht evenmin een oplossing te brengen die door het overgrote deel der cultuurmensen aanvaard kon worden.

Voor de slavenmassa, die honger en kou leed, zal het Leninisme wellicht (op de zeer lange duur en ten koste van de ondergang van millioenen) brood en kleren, behuizing en vermaak kunnen brengen. 2) Maar reeds als deze massa „hongert en dorst naar gerechtigheid”, schiet het voor haar tekort, omdat het die massa onderwerpt aan een nieuwe tyrannie, van cultuurloze en botte parvenu’s. Vraagt men echter niet alleen naar gerechtigheid, doch ook naar schoonheid, verfijning, voornaamheid, en vooral naar geestelijke onafhankelijkheid en stoutmoedigheid, dan kan het Leninisme met z’n krampachtige wil de ontwikkeling in marxistische schema’s te wringen, met z’n verheerlijking van handarbeid en lichamelijke arbeiders, met z’n aanbidding van de collectiviteit en z’n haat van het individuele en bijzondere, in het geheel geen bevrediging brengen. En het spreekt vanzelf dat Leninisme, Marxisme, en alle andere vormen van socialisme in wier hiërarchie de „arbeidersklasse” bovenaan staat en die alle andere groepen willen onderwerpen aan een „dictatuur van het proletariaat”, reeds daardoor alleen de onverzoenlijke vijandschap moesten uitlokken van allen die niet tot het „proletariaat” behoren.

Doch wie zelfrespect en inzicht genoeg hebben om te weigeren de superioriteit van welke groep dan ook, en zeker die van het proletariaat, te erkennen, wie niet als geduldige meelopers of minder-

!) Ook in dat opzicht brengt het Leninisme veel minder dan het beloofde en dat mindere slechter en langzamer, zoals een critisch onderzoek der Russische revolutie leert. Zie mijn „Van Tsarisme tot Stalinisme”.