Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

beeld vormen van volkomen vrijheid; wilde men hem op den weg helpen, men zou hem moeten beduiden, dat hij nagenoeg onafhankelijk kan leven van alle hoofden, zoowel van europeesche als van inlandsche, en dan zou hij luieren, totdat de honger hem dreef om juist zooveel te arbeiden als genoeg was om in de meest dringende levensbehoeften te voorzien.

„Een denkende — zooals een beschaafd mensch denkt — eendenkende Javaan is nog een uitzondering op de massa.

„Neen, niet door printah's, maar door zedelijken invloed alleen, door langdurige, belanglooze, onbaatzuchtige, opofferende bemoeiingen van het ambtenaarspersoneel, van den regent tot het geringste dessahoofd, van den resident tot den jongsten opziener, kan het verstand, het eergevoel van den Javaan ontwikkeld, kan hem geleerd worden wat het is „vrije arbeider" te zijn.

„Mochten die pogingen schipbreuk lijden op het bestaande geslacht, welnu, dat er dan op het aankomende gewerkt worde. In ieder distrikt, in iedere dessa richte men scholen op, en plaatste men alleen zulke onderwijzers aan het hoofd, die van het verhevene hunner roeping doordrongen zijn en de kinderen geheel andere begrippen van eigenwaarde, van plicht, van geweten, van eer, van vrijheid inplanten, dan hunne ouders ooit gekend hebben.

„De meeste dessahoofden zijn gewone koelies, die eigenlijk door hunne makkers uit dezelfde dessa moesten gekozen worden, maar die inderdaad door de regenten naar willekeur worden aangesteld. Zeer weinige kennen hunne verplichtingen. Ik heb mij onledig gehouden deze in hun taal voor hen op te schrijven en laat daarover oefeningen houden, opdat zij hunne plichten leeren kennen en verstaan. Voor zooveel de tijd het mij veroorlooft, overtuig ik mij of zij die kennen.

„Ik stel mij voor, op dezelfde wijs den Javaan een oppervlakkig begrip van vrijen arbeid te geven."

Sluiten