Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

loof dat het bezoeken van meer eilanden niet het tijdverlies zou loonen. Tenzij men er een zéér geruimen tijd aan zou besteden kunnen want dan zou men, in dit Oostelijk deel van Indië niet zijn groote verscheidenheid van ontwikkelingsstadia, een periode, van driehonderd jaren synchronistisch zien geprojecteerd. Zooals een simultaanspeler in het schaken een twintigtal borden tegelijk behandelt terwijl op het eene het spel nog nauwelijks verder is dan de opening en op een ander reeds haast het eindspel is benaderd, zoo zou men systematisch reizend door de Molukken — maar dan met een boot waarover men vrijelijk zou moeten kunnen beschikken — den beschavingsgang van deze streken haast in al zijn stadia te gelijk voor oogen krijgen. Men zou zich dan een oordeel kunnen vormen over wat de Protestantsche zending en de Ned.-Ind. Kerk hier hebben bereikt en met name over deze beheerschende vraag: of het hier nu, wat woning, voeding, gezondheidstoestand en welvaart belangt, beter is op de reeds lang dan op de recent gekerstende eilanden. Ik durf daarover niets te zeggen; ik weet alleen dat, naar ik uit kerkelijken kring te Ambon zelf vernam, zeker 50 procent van de schoolkinderen daar met een leege maag naar school gaat (precies als in de Minahassa dus), dat het volksvoedsel hoofdzakelijk bestaat uit sago, dat er nog veel misbruik wordt gemaakt van sterken drank (sagoweer) en dat daarentegen de woningen in de christennegorijen op Ambon er stellig beter uitzien, naar ik zelf kon waarnemen, dan die in de Mohammedaansche. Daar staat weer tegenover dat de arbeidsschuwheid in de christennegorijen grooter is; Binongkoreezen worden daar geïmporteerd om het beetje noodige werk te doen. De Kerk zegt dat dit komt doordien de beste krachten uit de christenkampongs worden weggezogen door de werving, maar dan zou, dunkt mij, het Indische leger toch wel driemaal sterker moeten wezen dan het is en ik houd het er dus voor dat de waan: een Christen is te goed om te werken — wel minstens medeschuldige is. Overigens moet ik erkennen dat ik in de Molukken wel heb leeren inzien, dat men nog niet heel hooge eischen stellen

Sluiten