Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

actie heeft hier ooit iets afgedwongen. Zooals in Nederland de Storks en de Van Markens hun taak hebben opgevat, zoo heeft in Indië het de H. V. A. gedaan. „Maar uit welk motie f >" zou prof. Grimshaw zeker weer vragen. O, zeker hoofdzakelijk uit dit waarsctójnlijk diep verachtelijke: welbegrepen eigenbelang... zij 't dan toch ook wel heel breed opgevat. Maar wat doet het motief er toe? Niet edele motieven maar resultat e n brengen baat. En het resultaat is hier, economisch zeker maar sociaal niet minder: Djatiroto.

N'en déplaise 't getheoretiseer der Grimshaws. Ik geef hier geen oppervlakkige indrukken weer; ik kan hetgeen ik zeg met cijfers staven. Er zit in Djatiroto ongeveer 40 millioen kapitaal (let wel: in Djatiroto alléén; de andere H. V. A.-ondernemingen laat ik er buiten). Welnu, daarvan is veel meer dan tien procent gestoken in uitgaven die geheel of goeddeels den Inlanders ten bate komen: in irrigatiewerken bijna 2 millioen, in wegen en verkeersmiddelen bijna 2 ton, in de fabriekskampongs ruim \]/2 millioen, in het nieuwe hospitaal, de slachthuizen, de passars en de fabriekswarongs ruim 6 ton...... en dan nog tonnen en tonnen in de watervoorzie-

a n u' c vei[lichting' enz- uit net gedenkboek dat de H. V. A. heeft uitgegeven bij gelegenheid van de opening van het nieuwe kantoorgebouw hier ter stede, blijkt dat de exploitatiekosten tot 1924 80 millioen hebben bedragen, waarvan 70 millioen met aan de aandeelhouders ten goede zijn gekomen maar hetzij aan s Lands schatkist (10 millioen aan belastingen en 4 milhoen aan Staatsspoorwegvrachten), hetzij aan het Europeesche personeel (14 millioen), hetzij — en dit deel is meer ilui-c Van het — 8311 de Inlanders: 42 millioen f

Ik blijf de suiker, evenals elke groote industrie in Indië in zooverre een kwaad vinden als zij den zelfstandigen kleinen landbouwer converteert in een loonarbeider, hetgeen ook een p o 1111 e k kwaad is. Maar uit een oogpunt van algemeene, materieele volkswelvaart beschouwd, is de suiker stellig een zegen. Zonder haar — ook dit blijf ik als onbetwijfelbaar beschouwen — zou het zoo dicht bevolkte Java al lang de hon-

Sluiten