Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

tijdige waarheid. V\ ij sociaal-demokraten zijn daarom wereldwijs, onulat geenerlei zelfzucht ons denken vastnagelt.

De transcendentale zekerheid, het dediiktieve in de stelling 2 X 2 = 4, is als elke andere deduktie, een flauwe ui, 4 en 2X2 zijn slechts verschillende uitdrukkingen voor een en dezelfde zaak. Elke zaak heeft een inhoud. Kleine deelen vormen den inhoud van een geheel; steel en lemmet vormen het mes; twee bergen een dal en in het getal 4, is reeds 2x2 opgesloten. Alzoo. dewijl in een zaak geheel mechanisch den inhoud ervan ligt opsloten, daarom zijn wij apodiktief (beslist.) zonder tegenspraak zeker en transcendentaal overtuisd, dat 2x2 =4 is: het dee kleiner dan het geheel; liet mes niet zonder steel en lemmet; twee bergen niet bestaan, zonder dal. Waar alleen natheid den naam van water draagt, is er geen bijzondere transcendentale geschiktheid voor noodig, daaruit kategorisch af te leiden, dat het water nat moet zijn. Geen bijzondere verlichtheid is er .oor noodig om in te zien, dat elke deduktie, als alle andere gemeene kennis, op de laatste grond aller dingen, op de ervaren feiten berust. Nadat wij de feiten hebben nagevorscht en begrepen hebben, zijn zij geen ziertje minder wonderbaarlijk dan te voren. Daar is bijv. onschuldig druivenvocht, dat als het ware overnacht veranderd in gistenden drank. De scheikundige zal u zeggen : »dat is gisting; onder inwerking van warmte en lucht, zet zich druivensuiker in' alkoliol om«. Aldus wordt liet onverklaarbare verklaard; de wijnwording van druivensap, als eene bijzondere soort, geregistreerd in de algemeene klasse van gistingsprocessen Feiten worden begrepen, door hunne systematische ordening of klasseficeering, niet door ze op te lossen in het spiritueele (zuiver geestelijke). Philosophische mijstiek (geloof aan het onverklaarde) is een nog niet verduwd overblijfsel van het religieus geloof. Om beiden radikaal onder de knie te krijgen, is het inzicht noodig, dat feiten niet rusten op logische gronden, maar omgekeerd, dat de laatste grond van alle logika. altijd zijn de feiten zelve, van het bestaande, het faktisclie. (werkelijk, zijnde)

Ik moet u, mijne hoorder?, wel excuus vragen, dat ik u met deze haarkloverijen zoo lang heb bezig gehouden; ik weet, het zijn slechts weinigen uwer, die zich zoo in onderdeden verdiepen kunnen, maar weinigen zijn hier genoeg. Zoo overbodig het zou zijn. als iedereen de loop der planeten ging berekenen, zoo noodwendig is het hier, dat er eenigen onder u althans worden gevonden, die den hooge professorengeleerdheid wat stof leveren, om er den stompen snavel wat aan te scherpen. Wij moeten de fundamenten onzer leer blootleggen, opdat uit den aanblik die dezen granieten rots oplevert, den onbevangenen zoo frappant mogelijk moge blijken, op hoe los stuifzand, de Woordhelden van de «bestaande orde hunne tegenstrijdigheden gebouwd hebben. Zij redekavelen, zonder systeem, zonder logika, zonder consekwentie. Zij werpen de stelling op, alles moet een oorzaak, begin en einde

Sluiten