Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

verschaft der sociaal-democratische levensbeschouwing die systematische zekerheid, die geestelijke voortreffelijkheid, die zij bezit. De indnktieve methode is in de natuurwetenschappen eene bekende zaak; dat er echter eene wereldwijsheid in opgesloten ligt, bestemd om de gansche religieuze, philosophische en politieke santekraam eenmaal te doen opruimen, dat is socialistische nieuwigheid.

Het merkwaardige is, dat onze tegenstanders de bezittenden, liberalen en vooruitstrevenden ook voorstanders der indnktieve methode zijn, voor zoover het in hunne kraam past. Zij deelen alles in: de menschen in lieeren en arbeiders, liet leven in een Hier en een Hiernamaals, de persoon in lichaam en ziel en de wetenschap, in eene inductieve en eene deduktieve. Nd is dat indeelen goed, maar er moet systeem in zitten; de verscheidenheid moet er alleen een gradueele in (naar graden) zijn. Het leven verdeelen in een Hier en Hiernamaals is niet dom, mits daarbij maar in het °()£ gehouden worde, dat beiden twee behoorlijke vormen van hetzelfde leven zijn. Zoo kunnen wij van een leven aan deze en aan gene zijde van den Oceaan spreken. Ook wij spreken van ons lichaam en onze ziel. Ons lichaam is de som onzer vleeschelijke, onze ziel die onzer geestelijke eigenschappen. Maar wel te verstaan ! Het door ons bij ervaring waargenomen verschijnsel is het allesomvattende materiaal, de gemeenzame rubriek voor lichaam en ziel. Ziel of geest is voor ons een attribuut (kenteeken) der wereld, en niet omgekeerd, zooals de theoloog dat meent, de wereld een attribuut of het maakwerk van onzen geest. Oarwin leerde ons, dat de mensch zich uit het dier heeft ontwikkeld. Ook hij onderscheidde dier en mensch, maar slechts als twee produkten van dezelfde stof; als twee soorten van dezelfde paring, als twee consekwenties van hetzelfde systeem. Zulke systematische scheiding is in hare consekwente doorvoering, onzen tegenstanders even vreemd, als voor hen de begripsmatige eenheid dat is. Daartegenover, is de thans verouderde religieuziteit nog te loven, daar zat tenminste systeem in. Het Hier en Hiernamaals, heer en knechtschap, gelooven en weten, waren onder hare eenvormige heerschappij samen te vatten in het: »ik ben de Heere uwe God« en het: »Er staat geschreven.« Al weet ik nu wel. dat ook deze religieuziteit de dubbelslachtigheid in liet lijf zat; ik weet zeer goed, dat deze religieuzen, schommelden tusschen hemel en aarde. Maar hoe minder nog de liberale wig was gedreven in het godsdienstige vleesch; zoolang de godsdienst ernstiger genieend was, was zij ook minder dualistisch. De duivel was een werktuig slechts, het aardsche slechts eene voorbijgaande proeftijd voor het eeuwige leven. Het eene was ondergeschikt gemaakt aan liet andere; er was een zwaartepunt, er was een systeem aanwezig. In vergelijking tenminste met de moderne halfheid en de vrijmetselarij, sneed men uit één blok zijn hout.

Ja, het uit een blok snijden, mijne hoorders, is een moeilijk problema, waaraan de menschelijke geest gearbeid heeft, zoolang

Sluiten