Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

dcmokratische eisehen kunnen bewijzen. 11. ons induktief systeem gaat het liehaam vóór den geest, gaat het faktuin (de verzameling der feiten) aan de begrippen vooraf.

Ik zou ook, om niet altijd hetzelfde woord te gebruiken, ter afwisseling kunnen spreken van het systeem der door de ervaring opgedane waarheid. De dompers spreken wel van goddelijke, moreele en logische waarheden enz. Wij evenwel kennen geene goddelijke waarheden, noch menschelijke waarheden, wij kennen alleen: ee>t waarheid der ervaring. Waarheden, hoe zij ook ooit heeten mogen, begrondt men op physieke, (lichamelijke) en niaterieele ervaring en als zoodanig zijn zij onderdeden of soorten van een, op de ervaring gegrond systeem. Wij snijden dus hiermede uit een geheel blok hout.

Bezien wij nu eens, nadat wij alzoo het fundament hebben blootgelegd, van uit ons verheven standpunt den bouw der wereldwijsheid van daaruit, dan, bestaat de gansche en oneindige menigvuldigheid aller dingen uit ervaringsstof.

Alle verschillende kwaliteiten bezitten te samen eene algemeene kwaliteit. Hoe verschillend zij ook mogen zijn, groot of klein, ponderabel (weegbaar) of inponderabel (niet-weegbaar), geestelijk of lichamelijk, alle dingen der wereld komen hierin overeen, dat zij ervaringsobjekten van ons kenvermogen, dat zij ervaringsmateriaal van ons intellect zijn. Van het standpunt der induktieve denkmethode, is de wereld met hare gezamenlijke inhoud een gelijkvormig objekt. Alle détails zijn modaliteiten (soorten en wijzen) van deze absolute eenheid. Vaste bestanddeelen en vloeiende, hout en metaal, rangschikken wij onder liet begrip: stof. Wat weerhoudt ons dan. om alle dingen onder de empirische verschijnselen te rangschikken? Op dien grond mogen wij dan ook onderscheiden in organisch en an-organisch. in physiek en moreel, in goed en kwaad enz. enz. Door de gemeenschappelijke' paring worden al deze tegenstellingen overbrugd en verzoend. Alles onder een hoed. De verscheidenheid is slechts vorm, naar het wezen is alles van hetzelfde kaliber. De laatste grond voor alle dingen vormen de empirische verschijnselen. De algemeene oorspronkelijke materie is het ervaringsmateriaal. Het is absoluut, eeuwig en alomtegenwoordig. Waar het ophoudt te bestaan, daar houdt ook alle verstand, alle begrip op te bestaan.

Het inductieve systeem kan men ook liet dialektische (dialektiek is leer van de beweging der gedachten) systeem noemen. Hier blijkt toch uit, dat de natuurwetenschap ons steeds meer en meer geleerd heeft, dat ook werkelijke verschillen zelfs, maar verschilien van graden zijn. Hoe scherp wij de grenspalen ook vaststellen, welke het organische van bet an-organische, het plantenrijk van het dierenrijk onderscheiden, de natuur toont ons aan. dat de grenzen verdwijnen, dat alle tegenstellingen en verscheidenheden in elkander vervloeien. De oorzaak werkt en de werking veroorzaakt; de waarheid doet zich voor als verschijnsel en het ver-

Sluiten