Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

mogen —, dat in 1847 verscheen, ging Helmholtz na welke resultaten voort zouden vloeien uit de onderstelling dat ook bij magnetische en electrische verschijnselen geen arbeidsvermogen verloren noch gewonnen wordt. Het was zijn doel »den Physikern in möglichster Vollstandigkeit die theoretische, practische und heuristische Wichtigkeit dieses Gesetzes darzulegen, dessen vollstëndige Bestatigung wohl als eine der Hauptaufgaben der nachsten Zukunft der Physik betrachtet werden muss." En inderdaad zijn talrijke onderzoekingen in de daarop volgende kwart eeuw gedaan met het doel die wet te toetsen en de vele gevolgen af te leiden, die er uit voortvloeien: steeds is ze bevestigd gevonden. Uit een paar voorbeelden moge blijken, hoe ten eerste door middel dier wet verband gelegd kan worden tusschen op het eerste gezicht van elkaar onafhankelijke verschijnselen en ten tweede welke vérreikende gevolgen de wet ons toelaat te maken.

Stel U voor een ringvormigen koperdraad en een magneet met zijn noordpool in het middelpunt en met de lengterichting loodrecht op het vlak van den ring. Laat nu een electrischen stroom gaan door den koperdraad en zóó gericht dat hij, van uit den magneet gezien, loopt van rechts naar links, dan ondervindt de magneet eene kracht, die hem verwijdert van den ring. Beweegt men, terwijl er geen stroom door den koperdraad gaat, den magneet naar den ring toe, dan zal een stroom opgewekt worden in de zelfde richting als zooeven vermeld werd. Tusschen deze beide experimenteel gevonden feiten legt de wet van het behoud van arbeidsvermogen een nauw verband; immers de in het laatste geval in den koperdraad rondloopende stroom verwarmt den draad en de vraag doet zich voor: is deze warmte uit niets ontstaan of is eene er mede overeen-

Sluiten