Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

heid, die den heiden en den Jood evenmin voorbijging als den medebelijder. Voegt hierbij het bewustzijn in de Romeinsche, de Grieksche, de Aziatische en de Noord-Afrikaansche wereld, dat er iets anders moest komen, om verstand en hart te bevredigen.

Dit ontbrak, toen de zending optrad onder de nieuwe heidensche volken, die, uit het Oosten optrekkend, zich nieuwe woonplaatsen in Europa zochten. Naar nieuwe middelen, om de menschen te krijgen onder de verkondiging des Woords, werd uitgezien. Hiertoe hielpen de steun en de aanbeveling der Christenvorsten, de huwelijken van christelijke vorstinnen met heidensche machthebbers, het zwaard, in één woord de wereldlijke arm; doch deze niet alleen, ook betooning van liefde aan ongelukkigen, aan gevangenen, aan kranken, ontwikkeling van betere toestanden door landbouw, door onderwijs enz.

De Fransche revolutie bracht onder de volkeren de neutraliteitsidee in de zaken, welke den godsdienst raken. Vooral de Protestantsche kerken ervoeren de gevolgen van die neutraliteit der regeeringen, welke vaak haar evenwicht niet kon bewaren, maar oversloeg tot tegenwerking. De zending kwam toen alleen de wereld der heidenen en Mohammedanen binnen met wankelende schreden, schroomvallig en zoekende, waar zij zich met hoop op zegen zou kunnen vestigen en hoe zij menschen — weinige of vele — zou om zich kunnen verzamelen, teneinde hun te verkondigen den weg des behouds en der zaligheid in Christus, waar het om te doen was.

Sommigen meenden de menschen te kunnen trekken, door hun te beloven en te verschaffen steun voor het dagelijksch leven; anderen boden voorschotten aan, om te lokken; anderen openden scholen; anderen leerden allerlei noodige dingen als timmeren, het land bebouwen; anderen hielden lezingen over onderwerpen van religieusen of wijsgeerigen aard, vooral voor ontwikkelden. Het resultaat van al deze pogingen was meestal te gering, om den weg te banen voor de bediening des Woords onder hen, die buiten Christus leefden, vooral onder de Mohammedanen. Beter ging het met de toepassing der westersche geneeskunde, voorzoover

Sluiten