Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

merkwaardig nu ook deze omstandigheid lijkt, toch kan daaruit geen bewuste harteloosheid afgeleid worden. Waar het thans nog zelfs voortreffelijken menschen moeilijk valt, hun gevoelskring zoo buiten de eigen klasse uit te breiden, dat geen spoor van klasse-egoïsme meer bij hen opkomen kan, was het voor honderd-en-tien jaar, toen de innerlijke en uiterlijke grenzen tusschen de standen veel grooter waren, nog veel moeilijker. Het proletariaat moest zijn zaak zelf behartigen, als het ook maar opgemerkt wilde worden; eerst het leger schiep de aanvoerders,

niet omgekeerd. Pas toen de sloten van den adel in vlammen opgingen en de Bastille, de citadel van het absolutisme, onder den woedenden stormloop van het volk ineenstortte, kwamen de gedeputeerden der Nationale Vergadering tot opheffing der leendiensten en der feodale lasten, en wezen, half ontzet, half vervuld van den wensch om hulp te verschaffen, op de verlaten werkplaatsen en op de massa's werkeloozen. ') En de vrouwen die, voor zoover zij moeder waren, door het ongeluk dubbel getroffen werden, vonden niet eer gehoor, dan toen zij eindelijk uit haar doffe duldzaamheid tot zelfstandig handelen ontwaakten.

Van de twee arbeidersdeputaties, die om hulp vragend voor de Nationale Vergadering verschenen, bestond de eene uit vrouwen en was door vrouwen afgezonden. Haar optreden was zoo naïef en onhandig mogelijk. Zij kwamen als kinderen tot den vader: zij klaagden haren nood, zij smeekten om hulp, maar zij wisten zelf niet, hoe men haar helpen moest; 2) dat zij kwamen was reeds een waagstuk, hoe zouden zij zich ook nog tot het uitspreken van bepaalde eischen hebben kunnen opmaken? Haar daad, hoe vruchteloos zij ook op zich zelf scheen, werd van vérstrekkende beteekenis: de vrouwen gevoelden den moed, te zeggen wat haar kwelde; de sociale kant der vrouwenkwestie, die f door de economische ontwikkeling der voorafgaande eeuwen steeds duidelijker te voorschijn trad, kwam tot klaar bewustzijn. Talrijke, meestal anoniem verschijnende brochures hielden zich bezig met den vrouwenarbeid en zijn regeling; heel de nood van het arme, alleenstaande meisje, dat van den eerlijken arbeid harer handen niet leven kan en met geweld in de armen der schande gedreven wordt, klonk aandoenlijk uit de „Motion de la pauvre Javotte"; 3) als een noodwendig gevolg van de economische toestanden werd in andere geschriften — een tot dien tijd ongehoorde gevolgtrekking! — de prostitutie behandeld en middelen gezocht om haar te beperken. Uit het verdringen der » vrouwen uit kansen om goed haar brood te verdienen, werd de *

1) Zie Lavisse et Rambaud, t. a. p., blz. 623 en vlgg.

2) Zie Chassin, t. a. p., blz. 297 en vlgg.

3) Zie Chassin, ». a. p., blz. 476.

Sluiten