Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

kwam het kousenweefgetouw met honderden naalden. De spinmachine was de eerste die haar veroveringstocht door de beschaafde wereld maakte; op het einde der 18de eeuw werd zij in Engeland voor het eerst in beweging gezet, kort daarop kwam zij naar Massachusetts, waar tot 1809 87 spinnerijen met 80.000 spinning-jenny's en een leger van 66.000 vrouwelijke arbeiders het werk aanvaardden; ') tegelijkertijd ontstonden de drie eerste machinale spinnerijen in de Rijnlanden; van 1806 dagteekent de invoering der spinmachines in Duitschland, in 1812 werd één ervan in Mülhausen reeds door stoom gedreven, 2) en zeven machinale spinnerijen waren in den Boven-Elzas alleen in werking. 3) Een twintigtal jaren later riep de geniale uitvinding van den zelfspinner nieuwe omwentelingen te voorschijn. Uit de eene klos in de hand der vrouw is de zelfwerkende spinmachine ontstaan, die tegenwoordig tot 1200 klossen in beweging brengt. Maar ook alle voorbereidingswerk, dat vroeger op de langzaamste en soms meest ongezonde wijze uitgevoerd werd, is door de machine overgenomen: de wolkaarders die onder de schrikkelijkste stofontwikkeling, met de meest primitieve werktuigen toegerust, hun werk verrichtten, hebben dit aan de tot de hoogste volkomenheid ontwikkelde kaardmachine moeten overgeven, en zoowel het wasschen als het kammen van katoen en wol geschiedt langs mechanischen weg. Het langst weerstond de zijdespinnerij de invoering van gecompliceerde machines. Eerst onlangs is het langdurige en door de voortdurende behandeling in water voor de gezondheid nadeelige slaan der cocons met de hand, door de invoering van slagmachines vervangen.

Gelijken tred met de technische vervolmaking der spinnerij hield de weverij in al haar vertakkingen. Terwijl weefsels met patronen vroeger slechts op zeer moeilijke en kostbare wijze vervaardigd konden worden, maakte de uitvinding van Jacquard, die hoofdzakelijk op het gebruik der met het weefgetouw in verbinding gebrachte doorboorde patronen berust, het aanbrengen van patronen langs machinalen weg mogelijk. Waartoe voorheen een hooge graad van geoefendheid en kunstvaardigheid noodzakelijk was, dat ontstond nu met behulp van weinige gemakkelijk te leeren handgrepen. De uitvinding van het zelfwerkend weefgetouw, met welk vraagstuk zich reeds Leonardo da Vinei bezig gehouden had, beteekende een nieuwe stap vooruit. Reeds in de twintiger jaren der 19de eeuw ontstonden de eerste machinale

1) Zie Helen Campbell, Women Wage-earners. Boston 1893, blz. 69 en vlgg.

2) Zie Leroy-Beaulieu, Le Travail des Femmes au XIX. Siècle. Paris 1874, blz. 29.

3) Zie H. Herkner, Die oberelsSssische Baumwollindustrie und ihre Arbeiter. Strassburg 1887, blz. 116 en vlgg.

Sluiten