Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

vertoonen, dat haar geheelen levensloop weergeeft en oordeelvellingen bevat, die alles doen vermoeden en raden. Waagt het dienstmeisje harerzijds naar de arbeidsvoorwaarden te vragen die haar wachten, dan geldt dat voor brutaal en onbeschaamd, hoewel zij er toch minstens hetzelfde belang bij heeft te weten wat haar wacht, als diegene die haar onder kruisverhoor neemt.

En wat wacht haar?

Tot de belooning der huiselijke dienstboden behoort buiten het loon kost en inwoning. Het wonen in het huis van den patroon is algemeen gebruik; de volslagen afhankelijkheid, het voortdurend klaarstaan tot werken van de dienstbode, ook in de tijden van rust, komt daardoor duidelijk aan den dag. Door den aard der woningen zijn er verschillende trappen van afhankelijkheid. De amerikaansche en engelsche dienstboden hebben niet slechts haar eigen kamer, docKT^ meestal ook, waar meerdere dienstboden gehouden worden, een gemeenschappelijk woonvertrek, waar zij de maaltijden gebruiken en ook wel haar vrienden kunnen ontvangen. ') Dat hierbij slechts sprake kan zijn van dienstboden uit welgestelde gezinnen, ligt voor de hand. In Frankrijk en eveneens in Zuid-Duitschland en Oostenrijk bevinden zich de dienstbodenkamers in de huurhuizen altijd op de bovenste verdieping. Zeer vaak zijn zij niet te verwarmen, zoodat de kou in den winter zeer gevoelig is, maar nog gevoeliger wellicht is de zomerhitte onder het gloeiend dak. In zulk een ruimte, die vaak nauwelijks het noodigste kan bevatten, huizen meestal twee, vaak ook drie dienstmeisjes te zamen. Deur aan deur leidt van den nauwen gang in de kamer van het dienstpersoneel; oud en jong, meisjes en mannen, verdorvenen en onbedorvenen wonen hierboven naast elkaar. En toch is deze huisvesting nog goed te noemen in vergelijking met die welke het grootste gedeelte der vrouwelijke dienstboden in de noordduitsche steden aangeboden wordt. De hangkamertjes zijn hiervoor bizonder teekenend. Men verstaat hieronder vertrekjes die op de halve hoogte der badkamer, van het privaat, het portaal of een hoek in de keuken aangebracht plegen te worden en slechts door middel van een ladder of een steile trap te bereiken zijn. Meestal zijn de kamertjes zoo laag dat een normaal volwassen mensch er niet rechtop in kan staan, en zoo klein dat naast het bed nauwelijks plaats genoeg over blijft om zich te kleeden. Een venster — klein is het natuurlijk altijd — wordt ook vaak als weelde beschouwd, de op de keuken of het portaal uitkomende deur is dan het eenig luchtververschingsmiddel van het enge, donkere gat. Vaak loopt

1) Zie Booth, t. a. p., deel VIII, blz. 219.

Sluiten