Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

vraag hoe «lat beginsel, die zedelijke kracht, <lie zelfverloochenende liefde, maar vooral dat reine, innerlijke geluk te verklaren zijn en gij staat midden in het levensraadsel, raakt het terrein aan waar het weten ophoudt, het geloof begint, betreedt eeli sfeer van gevoelens en aandoeningen, waarin niet de zoogenaamde exacte wetenschappen, maar het geweten u den weg moet wijzen en onvermijdelijk het geh)()f het richtsnoer uwer handelingen wordt.

Dan staat de mensch vóór u, naar den geest verheven boven de wetten der zinnelijke natuur, of het misschien onjuiste beeld, dat gij li van haar gemaakt hebt en gij kunt niet ontkomen aan de vraag wikt hem daar bracht, wat hem zoo maakte, wat in hem een beginsel legde dat aan de gewone orde der natuur blijkbaar zoo vreemd is. Zoo werd ook voor mij liet levensraadsel opnieuw werkelijkheid en moest de studie daarvan, de theologie, indertijd verdrongen door mijne ontwakende belangstelling in maatschappelijke vraagstukken de plaats der voorliefde weder innemen, die haar voorheen bij mij toekwam.

Aangenomen evenwel dat het beeld, dat ik mij van dc-n mensch als religieus wezen gevormd had, juist was, was er dan in de opvatting die ik mij van het Heelal had gevormd, plaats voor eene Iloogere Macht, die de wereld bestuurt, op menschengewetens inwerkt en daarmede haar doel kan hebben? Voor mijn verstand moest gerechtvaardigd worden wat mijn hart mij drong te gelooven.

Men kan in zijn denken en spreken godsdienstig zijn zonder dat hart of geweten er mede gemoeid zijn. Men kan ook door hart en geweten tot het leven der vroomheid gedreven worden, maar juist uit eene nauwgezette opvatting van den «lienst der waarheid nalaten met het verstand de aandrift van gemoeil en geweten in verband te brengen met het geloof in eene Hoogre Macht, weigeren in zijne vroomheid te zien de openbaring van en 's harten overgave aan eene Iloogere Macht, die ons geweten als klankbodem Harer openbaring kiest.

In dit laatste conflict heb ik eenige jaren geleefd totdat kennisneming van het vele dat in de laatste 10 jaren op wijsgeerig gebied gebeurd en veranderd is, mijne theoretische bezwaren verzwakte en de nadere aanraking met vele mijner geachte gecstvcr-

Sluiten