Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

zendeling vele jaren later onder dit volk terugkomt, staat hy verbaasd over de groote verandering, die het ondergaan heeft: de beschaving heeft er hare entree gedaan. Er is een geregeld dorp ontstaan met straten en huizen; er is een geordende maatschappij gekomen; scholen zijn verrezen. Het geheele gezin logeert 's nachts niet meer in één bed; er is nachtelijke scheiding gekomen tusschen de ouders en de kinderen, en tusschen de kinderen van beide sexen; men is gekleed — in één woord een totaal onbeschaafd volk is in een beschaafde natie omgezet. Men leeft niet meer „dierlijk", doch... wat vroeger onder dit volk ten eenenmale onbekend was, tiert thans welig: prostitutie en drankgebruik.

Dit geval bewijst dat de wetenschap, de beschaving, nadeelig kan werken op den zedelijkheidstoestand van een volk — immers prostitutie en drinken, ontegenzeggelijk groote volkszonden, vóór de beschaving onbekend, na de beschaving welig tierende.

Maar dit geval bewijst niet, dat de beschaving ten allen tijde voor alle volken dit gevolg zal hebben.

Mogelijk dat onder andere beschavende omstandigheden datzelfde volk niet tot. zulk een zedelijken val ware gekomen. Prostitutie en drankgebruik ziet men menigvuldig in beschaafde landen, maar zij zijn niet onafscheidelijk aan de beschaving gebonden.

Mogelijk ook, dat bij een ander volk, van een anderen stam, in een andere luchtstreek, op een anderen bodem de beschaving op heel iets anders ware uitgeloopen.

Men ziet dat het al niet gemakkelijk is bij pas ontbolsterde volken den causalen draad te vatten, vast te houden en te vervolgen, die gespannen is tusschen wetenschap en moraal.

Het laat zich a priori begrijpen, hoe moeielijk het is, dit in een meer gecompliceerde maatschappij, waar de wetenschappelijke beschaving eeuwen lang doorgewerkt heeft, te doen.

Meerdere wegen, die tot een oplossing van het vraagstuk leiden, staan open.

Vooraf echter eenige toelichting.

1°. Definities: Onder zedelijkheid verstaan wij al wat de Christelijke zedeleer als zoodanig vastgesteld heeft. Hierover zal onder Christenen wel geen verschil van meening zijn; deze definitie zal derhalve tot geen discussie aanleiding geven.

Onder wetenschap verstaan wij het product der ervaring en der conclusiën die uit de ervaring zijn getrokken, hetzij logische of twijfelachtige conclusiön. De wetenschap bestaat dus uit feiten, uit ver-

Sluiten