Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

tijd verwaarloozen en hun geld verknoeien, die beide, tijd en geld, niet voor verwaarloozing en verknoeiing zijn gegeven. Een deel van zijn leven verwaarloozen is gelijk aan zelfmoord.

Beide - deugden en ondeugden — worden door het spoor over het rond der aard verspreid.

c. Het is ons niet bekend dat de mechanica vruchten van zedelijkheid heeft afgeworpen. Wel zijn ons ongerechtigheden, die aan haar haar ontstaan te danken hebben, bekend.

«. Wie herinnert zich niet het monster van Bremerhaven? Een ingenieus uitgedacht werktuig te midden van hoog geassureerde koopwaren in een schip gezet, dat den Oceaan zou oversteken, moest op een bepaalden tijd, wanneer het schip zich in volle zee zou bevinden zijne werking doen, tengevolge waarvan dit in de lucht zou springen. De geheele bemanning werd aan eenig geldelijk voordeel opgeofferd.

0. Het tegenwoordig oorlogsmateriaal, de vèr dragende geweren en ontzaggelijk vèr dragende kanonnen, de mitrailleuses, de bommen en granaten, de torpedo's, alle producten van de wetenschap der mechanica, hebben zeker tot verhooging van het zedelijkheidspeil niet bijgedragen. De demoraliseerende invloed van den oorlog, die van dergelijke moordende werktuigen leeft, is te algemeen bekend, dan dat wij hier bewijzen voor behoeven aan te halen. De dapperheid is een deugd, doch door de toepassing van deze deugd op het slagveld worden vele andere deugden geneutraliseerd en gedemoraliseerd. Het komt ons evenwel niet onwaarschijnlijk voor, dat het vernietigend vermogen van het oorlogsmateriaal eenmaal zoo ver zal strekken, dat geheele legers als in een oogwenk kunnen worden verwoest, waarvan het gevolg zal zijn, dat de oorlogen onmogelijk worden. Zoo kan ten slotte de wetenschap der mechanica den zeden ten goede komen.... doch dit ligt in de toekomst — en het is niet de vraag waartoe de wetenschap eens leiden kan, maar wat zij tot dusver geweest is voor de zeden.

d. Het fabriekswezen heeft evenmin zedenbevorderend gewerkt; het schijnt ons toe dat het eer nadeelig heeft gewerkt voor de goede zeden. Het individueel-arbeiden is vervangen door het sociaal-arbeiden. Het individu gaat in de massa op. Men is een stuk van het geheel; men is zichzelf niet meer. De individualiteit gaat verloren. Door niets in zijn leven te verrichten dan enkel speldekoppen te maken, of een stukje van een radertje van een werktuig, gaat het gevoel van zelfstandigheid verloren; men houdt op een psychisch geheel uit te maken, wat zeker de moreele energie niet verhoogt. Dientengevolge verslapt men in de oefening van weerstand; de verleidingen die ons van alle kanten omringen, slepen ons lichter mede. De zedelijkheid loopt ge-

Sluiten