Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

den bekwamen werkman afhankelijk was. Deze verhouding tussehen patroon en werkman is door de invoering der machine schier geheel omgekeerd. Door deze heeft het gereedschap van den werkman zijn waarde verloren. Zijn kunst van het te hanteeren eveneens. De machine is voor den patroon gereedschap en werkman beide. En de fabrieksarbeider is van de machine en de fabriek, en daarmede van zijn patroon, den bezitter dezer beide, afhankelijk geworden als een beeld, dat in een nis geplaatst is.

Van deze afhankelijkheid der fabrieksarbeiders is vooral in de vorige eeuw door de hebzucht der patroons een schandelijk misbruik gemaakt; en door de machine daartoe in staat gesteld, hebben de patroons de heiligste menschenrechten der arbeiders aan hun hebzucht geotterd.

Allereerst zijn de dag-, nacht- en zondagsrust der arbeiders daaraan ten offer gebracht. Die machine, welke zooveel had gekost, moest ook zooveel mogelijk opbrengen, en daarom zoo lang mogelijk loopen. De arbeidsdag is dientengevolge zoo lang mogelijk gemaakt. In vele bedrijven wordt geregeld langer dan tien uren gewerkt. De stokers en machinisten op onze spoorwegen werken dikwijls zestien, zeventien a twintig uur per etmaal. De conducteurs zeventien a achttien uur. Een conducteur van de Nederlandsche Rijnspoorwegmaatschappij verklaarde vóór eenige jaren voor de commissie van enquête, dat er soms een maand voorbijging zonder dat hij zijne kinderen zag. In broodfabrieken en bakkerijen wordt soms van veertien tot achttien uur gewerkt, terwijl er Zaterdags nog vijf a zes uur aan toe worden gevoegd. Een arbeider van een der Leidsche broodfabrieken verklaarde voor de commissie voor enquête : „Huiselijk leven is in ons bedrijf uitgesloten, men is man en vader zonder het eigenlijk te zijn." Een getuige verklaarde zelfs, dat hij een paar dagen vrij gevraagd had om zijne zieke vrouw op te passen, maar zelfs daarvoor niet vrijaf had kunnen krijgen. Twee dagen later vond men zijn croutb dood op den vloer! Aan heele categorieën van personen wordt een geregelde zondagsrust onthouden. Kort geleden zaten wij in den trein met een machinist, die mededeelde, dat hij in het

Sluiten