Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

op het pad der gerechtigheid wordt gevonden. Maar voor hoevele oude, eerlijke, trouwe arbeiders is die kroon der grijsheid een kroon van doornen geweest.

De algemeene karigheid van het loon maakte bovendien den vrouwen- en kinderarbeid weer noodig voorde instandhouding van het gezin. Dientengevolge werd ook het recht van vrouwen om als vrouwen, van kinderen, om als kinderen te worden behandeld, verkort. Zelfs kinderen van acht jaren zijn in vroeger jaren als kleine werkmannetjes naar de fabriek gebracht, om mede voor vader en moeder het brood te verdienen. I)e kinderen kermden; de ouders zuchtten; maar het gedreun der machine overstemde het kermen der kleinen, het zuchten der ouders. En als een mokerslag op de conscientie dreunde dan ook de kreet der verontwaardiging van een Mrs. Hitowvixr;, die in Engeland tegen den kinderarbeid aldus te velde trok : „Do you hear the children weeping, o my brothers?" D. i. //<> mijne broederen, hoort gij die kinderen wel weenen?"

(ieen wonder, dat liet prestige der patroons door zoodanige verkorting van rechten daalde; dat het zaad der verbittering in de harten van duizenden werd gezaaid en dat de arbeiders den patroons de eere niet meer gaven, die zij naar Gous Woord aan dezen schuldig zijn.

En zwaar is de schuld, die dan ook het oud-liberalisme op zich heeft geladen, dat niets heeft gedaan tot wettelijke bescherming van de rechten der arbeiders en daarmede ook tot verhooging van het prestige der patroons. Het oud-liberalisme, dat gedurende de tweede helft der vorige eeuw den scepter in gansch Europa zwaaide, huldigde de grondstelling dat de overheid zich zoo weinig mogelijk mocht bemoeien met het maatschappelijke leven. De mensch is toch volgens het liberalisme van nature goed, en in denzelfden staat der rechtheid geboren, waarin Adam eenmaal was geschapen. iMen geve dien mensch slechts een zoo groot mogelijke vrijheid, en de meest schoone en de meest harmonisch ontwikkelde maatschappij zal als rijpe vrucht aan dien boom der vrijheid groeien. 1) Al de ellende, die in de maatschappij

1) Zie de uitnemende schets van dit ond-tibei-ilisme van I)r. Herkner in zijn werk : ilie Arbeiterlrage, Erstes Kapitel.

Sluiten