Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Bij beiden om beurt met even veel recht.

„Op den bodem van alle kwesties ligt God," dit woord wordt ook hier wederom bewaarheid. Wie in Hem gelooft en Zijn gebod eerbiedigt staat sterk; en het is ook profijtelijk. Want zijne geboden zijn niet zwaar.

We achten het ondertusschen een groot geluk dit hoofdstuk over liet conservatieve stelsel te kunnen besluiten met de vermelding, dat dit stelsel steeds meer en meer geoordeeld en veroordeeld is en wordt, zoowel in de geschiedenis zelf van het maatschappelijk leven, alsook door allerlei mannen van naam uit verschillende staatkundige groepen. In het begin van de 19e eeuw deed het conservatisme opgeld. Dit laat zich mede verklaren uit de reactionaire bewegingen tegen het stormgeweld der Revolutie, welke de volken van Europa had geschud, en heel een maatschappij had getracht uit haar voegen te lichten.

Na deze ontzettende, gewelddadige, alles met vernieling dreigende periode was het groote wachtwoord: „behouden. Evenwel zou reeds zeer spoedig aan het .licht treden, dat in enkel behouden, in conservatisme, in louter reactie, volstrekt geen afdoend middel tegen de Revolutie met haar gevolgen en invloed was te vinden.

Dit toch was feitelijk óók revolutie; nu in negatieven zin. 't Was geen medicijn tegen de kwaal; maar hoogstens een „opstoppen" van de koorts; iets wat op maatschappelijk gebied steeds uitloopen moet op nog ernstiger uitbarsting.

De nieuwe revolutiën van 1830 en 1848 leverden daarvan het bewijs.

Meer en meer zijn de oogen dan ook opengegaan voor het gevaar dat eveneens in het conservatieve stelsel school. En door de feiten der geschiedenis gedwongen, èn door mildere opvatting, èn door juister inzicht der dingen enz. enz. is men van stap tot stap steeds meer van het streng conservatieve pad afgekomen, om al meer in de richting van democratie, sociale-politiek, vooruitstrevendheid enz. het heen te sturen.

Bij de aanstaande stembusworsteling zal het voor een niet gering deel gaan over sociale aangelegenheden. Ons ministerie, heeft naar Christelijke ordinantie de laat-maar-waaien politiek verkeert in een degelijke en ernstige bemoeiing met de nooden en behoeften van arbeiders, kleine burgers, middenstanders. Getuige de wetsontwerpen als ziekteverzekering, arbeidscontract, tariefwet, mede tot bescherming van den binnenlandschen handel, en dergelijke.

Merkwaardig verschijnsel echter in deze worstelingen der 19e eeuw. Aan het einde dier eeuw hoorde men wederom de

Sluiten