Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Om door eendracht sterk zich te kunnen losrukken uit de omarming van het kapitalisme, en zelf de productie (voortbrenging) als arbeidersklasse over te nemen van de „kapitalistische maatschappij.1'

Marx voorspelde een zoodanige toename van ellende en verarming, hulpbehoevendheid en verwoesting, — dat na misschien niet vele jaren het heele saamstel onzer maatschappij en heel de gang der productie eenvoudig spaak zouden loopen.

Dan was het oogenblik daar, dat, om met Marx te spreken : „de doodsklok van het privaat-eigendom der kapitalisten luidt. De georganiseerde werklieden leggen dan beslag op de middelen van productie (voortbrenging), en maken ze tot publiek eigendom, zóó wordt voortaan een socialistische productie

mogelijk. ,

In 18G4 stichtte Marx werkelijk te Londen zijn dusgenaamde „Internationale". Dat was een werklieden-vereeniging, welke alle werklieden ter wereld tot het bovenomschreven doel

moest omvatten.

Marx nu leerde, dat de staat volstrekt niet diende afgeschaft; integendeel. De staat kon de behulpzame hand bieden. Voorts moest ook in zijn socialistischen staat het gezag worden bevestigd. Regeering en wetten waren eisch; ook in de socialistische maatschappij. •

Dit nu werd de twistappel tusschen Marx en Bakoenine, die ook in de „Internationale" was gekomen. Bakoenine gelijk ik zeide wilde van geen gezag weten. Lijnrecht tegen Marx in stelde hij vooreerst, dat alleen dooreen gewelddadige revolutie heen, waarbij alle regeering voor altijd werd op zijde gezet, verbetering kon komen. Voorts, de socialistische maatschappij zelve diende er eene te zijn zonder gezag of dwang.

De staat kan dus ook thans niet helpen; op verbeteringen door den staat aan te brengen moet men nimmer aandringen ; want elke verbetering houdt op. 't Bestendigt ten slotte maar den tegenwoordigen vorm van samenleving, die van

gezag en wetten.

De twisten over deze punten, tusschen Marx en Bakoenine gerezen, liepen zóó hoog, dat ze elkaar in naam der „Broederschap" uitmaakten voor al wat leelijk was; tot eindelijk Marx in 1872 Bakoenine uit de „Internationale" liet verjagen. Vier jaar later overleed Bakoenine. _

De invloed van Bakoenine is groot geweest. Door zijn redevoeringen en misschien nog meer door zijn geschriften is in heel de beschaafde wereld Bakoenine's leer doorgedrongen, en duizenden zijn aanhangers van zijn stelsel. Len stelsel, gelijk we zagen, dat met de leer van het staatkundig conser-

Sluiten