Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

soonlijk leven, maar ook niet minder dan een ondermijning van staat en maatschappij zelf. Alles aan zichzelf dan maar over te laten, zoo 't gaat zoo gaat het? zoo hoor ik vragen. 0 neen! Dit zal later wel duidelijker worden, als we 't antirev. stelsel uiteenzetten. Maar het niet aan zich zelf-overlaten sluit daarom nog niet in, noch eischt: dooding der menschelijke zelfstandigheid.

Indien men evenwel zich vastklemt aan het letterlijk begrip van liberalisme, in den zin van staatsonthouding, dan gelden daartegen de bezwaren, opgesomd bij 't conservatisme en anarchisme.

Ten slotte: het liberalistische stelsel, gelijk men daaronder belieft te verstaan de leer van den z.g. „modernen staat," dagteekenend van na 1740, en levend uit de grondgedachte, dat staat en godsdienst niets met elkander hebben te maken, is evenzeer een standpunt, waarvan geen waarachtig heil is te hopen voor het volk. Ja meer dan ooit is hier vrijspel aan de booze begeerten des harten gegeven. Dan zal, indien aan het roer van staat mannen met dit beginsel zitten, alle waarborg voor recht en zedelijkheid opgaan in nevelen. Dit soort liberalisme toch is niet minder een ondermijning van alle zedelijkheid, recht en vrijheid.

Op dit standpunt toch is de staat louter een schepping der menschenkinderen. Op twee manieren mogelijk; óf naar onderlinge overeenkomst (het stelsel van Rousseau in zijn „Contrat Social") of, naar de idee der Evolutie (het Darwinistisch standpunt). Dit is van hoog gewicht, in verband met de leer van overheid en gezag. Een overheid toch in dat stelsel staat met ons als onderdanen gelijk. Laat de overheid weigeren zich met de nooden en belangen des volks te bemoeien, wie zal haar er toe verplichten kunnen ? Met welk recht zult ge een beroep doen op haar consciëntie, indien ge God hebt gebannen? Maar dan ook omgekeerd: als zij (de overheid) ook nog zulke goede wetten maakt, wie verhindert mij, mij buiten haar gezag te plaatsen? Wie zal mij dan binden, met welk recht, aan haar uitspraak? Zegt men, 't is de uitspraak der maatschappij; maai als ik mij dan buiten de maatschappij plaats?

Doch op dit standpunt is eigenlijk niet eens plaats voor gezag. Waar zou een God-looze overheid het vandaan hebben, op haar standpunt geredeneerd?

Niet uit zichzelf, want ze staat dan op Darwinistisch of Rousseauaansch standpunt, met ons gelijk. En ook niet uit de maatschappij, want die bestaat dan ook weer uit een vereeniging van menschen.

Sluiten