Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

en blijft onbeoordeeld en ongestraft. Buiten dien kring heeft hij zich niet aangewend, als wij, om in zijn geweten een kompas te vinden, zoodra hy aan eigen inzicht is overgelaten. Hij laat zich in dat geval door de omstandigheden leiden. Indien hem niet van buiten-af een bepaalde richting wordt opgedrongen, zal zijn vlak voor hem liggend eigenbelang hem den weg wijzen. Iets dergelijks ziet men vaak, ook in Europa, bij streng kerkelijk opgevoede menschen, bij wie het gevoel van verantwoordelijkheid m.a.w. het eigen geweten door het verlies hunner geestelijke zelfstandigheid is werkeloos geworden. Vandaar het wantrouwen, door deze rechtzinnigen bij velen hunner medemenschen opgewekt! Want buiten het terrein van den godsdienst voelen zij zich tot niets gebonden, volgen zij hunne eerste instincten, als deze Chineezen. Om den kring door zijn geloof beheerscht, bevindt zich een vacuum, dat behoorde te zijn aangevuld door een gevoel van verantwoordelijkheid.

■ Gedurende een onmetelyken tijd, uitsluitend, van vader op kind, in beslag genomen door de ritueele voorschriften van de vereering der voorouders, tegenover deze alleen verantwoordelijk gesteld voor al zijn doen en laten, kan de Chineesche ziel van onze waarneming moeilijk meer vertoonen dan een rudimentair geweten.

Eenmaal bekend met den wil van zijne overheid en overtuigd, dat er geen ontkomen aan is, zal de Chinees die eerbiedigen, maar dit geldt alleen voor elk bepaald geval op zichzelf. De algemeene werking van een voorschrift, zóó, dat men onwillekeurig meer naar de bedoeling dan naar de letter vraagt en voor

Sluiten