Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

gronde gaat, dan gaat er volgens Bilderdijk een schat van godsdienst en zedelijkheid verloren, dan loopt dat op eene geestelijke verarming der menschheid uit.

Bilderdijk's eigenaardige geest hoort thuis in de beweging, die in de tweede helft der achttiende eeuw opkwam. Hij is aan Rousseau en Kant aan Hamann en Jung Stilling, aan Herder en Lessing, aan Jacobi en Schleiermacher verwant. Hij behoort niet tot de afgaanden, maar tot de opkomenden in zijne dagen, tot die mannen, die thans algemeen als de pioniers van den nieuwen tijd, als de vaderen der negentiende eeuw worden erkend.

Wat al deze mannen gemeen hadden, was negatief eene diepe ontevredenheid met het bestaande, een hartgrondigen afkeer van wat toenmaals voor godsdienst en zedelijkheid, voor kunst en wetenschap doorging, een weerzin der ziel tegen het eigen gemaakte, tegen het rationeele, tegen het gekunstelde en het gemaniereerde. En positief zochten zij allen saam naar het gewordene en geborene, naar het Goddelijke en van God gegevene, naar de oorsprongen van alle zijn en leven, naar de bronnen van alle denken en dichten. Zij riepen allen den mensch, die in het mechanisme der verstandsphilosophie zichzelf verloren had, weer tot zichzelven terug; en zij deden dat allen in de overtuiging, dat de mensch tot zichzelven inkeerende, in de diepte van zijn gemoed ook God en natuur, wetenschap en kunst terugvinden zou. Elke machtige geestesbeweging begint met zulk een terugkeer tot het subject, niet om daarbij te blijven staan, maar om van uit het subject de nieuwe wereld te ontdekken, waar het hart vol heimwee naar uitziet.

In hun wijze van opbouwen verschillen deze genoemde mannen.

Een geleerde onderscheidde onlangs de kunstenaars in contemplatieve, zooals Sophocles, Phidias, Rafael, Shakespeare, Mozart, Goethe, Rembrandt, en in polemische, zooals Aeschylus, Aristophanes, Euripides, Dan te, Michel Angelo, Schiller, Beethoven, Vondel, e. a. Bilderdijk behoort tot de laatste; hij is een strijder geweest, zijn gansche leven lang, niet uit lust en neiging, maar naar overtuiging en roeping.

Na het bezadigde en weloverwogen boek van Prof. Bavinck, dat voor het eerst een blik naar alle zijden biedt over de ideeën en opvattingen van Bilderdijk, en de zooveel genoemde eenheid in zijne werken tracht op te sporen en bloot te leggen, zoodoende uit de onderscheiden deelen, proza en poëzie, den kathedraal trachtende op te bouwen van Bilderdijk's genie, dat daarom een schoone en gerechtigde Bilderdijkhuldiging mag heeten, doch dat evenwel, wijl het niet zoozeer zijn kunst als den inhoud zijner werken behandelt, van ons niet die uitvoerige bespreking mocht

Sluiten