Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

antwoording daarvan zoo mogelijk tevens de namen en adressen van met de practijk van het leerlingwezen bekende personen op te geven, viel bij menigeen in goede aarde. Daaraan danken wij o.a van dé „Gewerbedeputation des Magistrats" te Berlijn eene opgave van de voorzitters van alle aldaar bestaande Innungen (bedrijfsverenigingen), door welke wij van de berlijnsche toestanden zeer volledig op de hoogte werden gebracht.

De wordingsgeschiedenis van ons rapport is hiermede in hoofdtrekken aangegeven. De bewerking der 216 vragenlijsten met hare 58 vragen en van de tal van bijlagen (formulieren, verslagen, enz.), door vele berichtgevers daaraan toegevoegd, te zamen vormende een stapel van eerbiedwaardige omvang, voorts de aanvulling «Ier resultaten onzer enquête door raadpleging der literatuur over ons onderwerp, de bestudeering der door de Rijksenquête van 1895 betreffende het handwerk geleverde uitvoerige statistieken en ten slotte de vereeniging van alle aldus verkregen gegevens tot één geheel, waren verder de stappen, die tot voleindiging der ons opgedragen taak moesten worden afgelegd ») '1 er verklaring eener wellicht bestaande ongelijkheid in de behandeling der verschillende landen vermelden wij, dat de gegevens omtrent Oostenrijk en Zwitserland ieder door een lid der commissie, die omtrent Duitschland door den secretaris zijn bewerkt.

Wij hebben het ten slotte niet verder kunnen brengen dan tot liet leveren van slechts een summier overzicht van de practische toestanden ten aanzien van het leerlingwezen in de drie door ons behandelde landen. Waar onze enquête zich over een zoo uitgebreid gebied moest uitstrekken was liet ons onmogelijk, tot alle bijzonderheden af te dalen en hebben wij zelfs, ten einde de eenheid van ons rapport niet te schaden, de ons door velen onzer berichtgevers geleverde détails opzettelijk niet te zeer op den voorgrond mogen brengen, hetgeen de moeilijkheid, aan de verwerking der vragenlijsten verbonden, niet weinig heeft verzwaard.

Deze beperking tot hoofdzaken werd ons bovendien voorgeschreven door de omstandigheid, dat «le door ons verkregen inlichtingen minder van werklieden dan van werkgevers en derden afkomstig zijn, terwijl

') De door de commissie verzamelde stukkeu (vragenlijsten, verslagen, formulieren, boekwerken) berusten in bruikleen bij het Ceutraai-Bureau voor sociale adviezen, behalve die welke betrekking hebben 0p liet herhalings- of'voortgezet onderwijs iu Duitschland.

Eene opgave van de voornaamste der geraadpleegde geschriften is hierachter als bijlage XI opgenomen.

Sluiten