Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

staat dus ook dit wakkere legioen der internationale sociaaldemokratie weer niet aan Gorter's, doch aan onze zijde. Toch kan Gorter in bovenstaande woorden niet deze pacht paragraaf bedoelen; want die komt ook op het Belgische program voor en wij zagen reeds, dat hij de kunst heeft verstaan, dit tegen ons aan te voeren. Is het dan het tweede door hem bestreden punt: de uitgifte van gemeentegrond aan particulieren ?

J)it kan niet: want het Fransche program wil den grond der gemeente uitgeven „aan niet-bezittende gezinnen, tut enkel vruchtgebruik vereenigd ') met verbod om loonarbeiders te gebruiken'", enz.

Daar het in dit opzicht dichter bij Gorter staat dan bij ons, kan hij ook dit niet hebben bedoeld.

Blijft dus alleen over de bescherming van het grondeigendom der kleine boeren op het Fransche program, waarvan in ons program niets voorkomt en die niemand hier zou willen invoeren, doch die Gorter ons toch in de schoenen tracht te schuiven!!

Hiertegen nu, moeten wij met allen nadruk protesteeren.

Programpunten als het Belgische over het pachtkontrakt, die wezenlijk hetzelfde willen als het onze, tegen ons uit te spelen — en het principieel met ons program strijdige hoofdpunt van het nieuwe Fransche program met het onze te vereenzelvigen — dat is niet: de kwestie behandelen, doch ze vervalschen; dat is niet: ons program bestrijden, doch het belasteren; dat is niet: de partijgenooten voorlichten, doch hen op een dwaalspoor brengen.

Dat overigens de Franschen met hun agrarisch program zulke slechte ervaringen hebben gemaakt, is slechts betrekkelijk.

Nu sommigen de Partij de schande hebben aangedaan van het voor te stellen, alsof het den voorstanders van ons program om niets anders dan stemmenjacht te doen zou zijn, is het haast gevaarlijk, zich op uitgebrachte stemmencijfers te beroepen. Toch durven wij dit ten opzichte der Fransche werkliedenpartij gerust doen, daar zij het is, die — o. i. te vroeg — tegenover Millerand eene zeer principieele houding heeft aangenomen, die ondanks daarbij begane fouten en overdrijvingen, haar het recht geeft, om te beweren, dat zij in de verwarring en ontaarding van het oogenblik, de eer der sociaaldemokratie in Frankrijk heeft gered. Van uitwendige uitbreiding ten koste van innerlijke verwatering kan dus bij haar moeilijk sprake zijn.

Daarom vragen wij Gorter, welke nadeelen deze partij van haar program heeft ondervonden. Het is in 1892 en 1894 aangenomen en de uitbreiding der partjj sedert 1889 is aldus geweest:

1889 5 verkozenen in 13 depart. met 47.147 st.

1893 7 „ „ 36 „ „ 221.804 „

1898 14 „ „ 38 „ „ 330.753 „

Wij verwachten dan ook, dat Gorter eenvoudig de kritiek op het oog heeft, door Engels op het program van ] 894 uitgeoefend en die ook wij in hoofdzaak onderschrijven.

Zij gold voornamelijk de theoretische inleiding, waarin het als de taak der sociaaldemokratie werd voorgesteld, oin den kleinen boer zijn eigendom te verzekeren. Ook wordt het daarin „voor den dringenden plicht van het socialisme verklaard om de Fransche pachters te beschermen wanneer zij daglooners uitbuiten", omdat zij eenigszins er toe gedwongen worden door „de aan hen zelf gepleegde uitbuiting" 5) waarvan Engels schertsend maakt, dat de pachters

') Associées et simplement usutruitières. ') Nieuwe Tijd, 1901, blz. 101.

Sluiten