Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

eigen niet ten opzichte van het kwaad zélf, wel te verstaan maar ten opzichte van de aanleggers van het kwaad. Wij reageeren het allereerst onder den invloed van ons gevoel, dat zich uit in de eerste beweging, die wij maken, dat ons het bloed doet koken en onzen rechtvaardigen toorn gaande maakt. Maar de opwinding moet bedaren en plaatsmaken voor ernstig nadenken. Dat t ons tot een ergerlijke onverschilligheid, maar beter bewust van het geestelijk mechanisme der wilsnei-

gmgen, vinden wij onze kalmte terug: wij onderscheiden

. 6 versehlIlende draden, die de menschehjke marionnet in beweging hebben gebracht en wij begrijpen de taak, die we hier hebben te vervullen, de eenige die uitvoerbaar is en tot een goed resultaat kan leiden nl. het voorkomen van eene herhaling der slechte daden en het beschermen van hen, die daaronder zouden kunnen bjden, eindelijk het vrijwaren van de toekomst door de moreele verbetering van den schuldige. Ongetwijfeld kan er bij een deterministische opvatting geen sprake zijn van een „vrije wil". Onze besluiten, onze wilsuitingen worden steeds bepaald door dnjfveeren, die op het oogenblik, waarop de handeling gebeurt,' onweerstaanbaar zijn en ik heb aangetoond door welke drogredenen men getracht heeft, op dezen regel eene uitzondering te maken voor handelingen als: eene keuze doen, weerstand bieden, toegeven en hunne synoniemen. Hoe meer ik mijn eigen wilsuitingen en die van* mijn medemenschen ontleed, des te minder kan ik daaronder de inspanning ontdekken, datgene, dus wat juist den wil moest kenmerken. Daarom heb ik, waar ik het middel aangaf, 0m tegen het zenuwlijden te strijden, de voorkeur gegeven aan de uitdrukking: opvoeding van de rede, boven die van opvoeding van den wil. Wanneer we kortweg gehoorzamen aan den

Sluiten