Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

in den zoogenaamden pruikentijd, allengs van het hooge voetstuk, waarop karakter en energie, kloekheid en soberheid het hadden gebracht, was afgedaald — kwam het woord „verdraagzaam" in de mode.

O, men werd zoo lief, zoo zoetsappig, zoo verdraagzaam tegenover allen, die niet.... van eene andere meening waren of die de trouw geblevene gereformeerden en Calvinisten te lijf gingen. Op de manier als De Génestet het zeide:

Wat meer verdraagzaamheid! Voorwaar,

De strijd wordt onbehaaglijk!

Ook wij zijn wel verdraagzaam — maar De rest is onverdraaglijk.

Onder die soort verdraagzaamheid hebben wij ganscli de vorige eeuw door gezucht. Alles kon men dulden en dragen: het brengen van de Hervormde Kerk (in 1816) onder voogdij van den Staat; het verbreiden van ongeloovige denkbeelden door onze Hoogescholen; het wegnemen van den Bijbel van de openbare school; het opofferen van de stoffelijke en geestelijke belangen van den Javaan aan de voordeelen van de schatkist; de verwoesting die liet stelsel der vrijheid bracht in de verhouding tusschen patroons en werklieden, tusschen rijken en armen, tusschen grondbezitters en pachters. Men was tegenover dat alles en tegenover allen, die dat voorstonden, verdraagzaam, o zoo verdraagzaam.

Maar zoodra komen niet Schotsman, Bilderdijk en Da Costa met andere beginselen — of daar luidt het van de lippen dier verdraagzamen: onverdraaglijk! En men toornt zeer onverdraagzaam tegen die mannen; ze worden beschimpt en bespot, aan de verachting van heel de bent der „verdraagzamen" overgeleverd. De „Afgescheidenen" weten van die verdraagzaamheid mede te spreken; en Groen van Prins ter er in zijn strijd voor het goed recht der christelijke school zou bezweken zijn onder de liefelijkheden der verdraagzame lieden, zoo hij zijn kracht in zichzelven had gezocht.

Verdraagzaam was allengs synoniem, gelijkluidend, geworden met verdrukking of achteruitzetting van hen, die anders dachten dan de rest; synoniem met lief en zoetsappig tegenover allen, die stelselmatig afbraken wat eens de kracht en het sieraad van het Nederlandsche volk was.

Of het thans beter is? Ieder noemt zich nóg verdraagzaam. En

Sluiten