Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

verscheen hier het Calvinisme; misschien reeds Jan Arendsz, zeer zeker Datheen en Modet, deden Calvijns leer naar voren treden, en in den gevolgden strijd met Spanje waren de Calvinisten, vooral door hunne organisatie in Kerkeraden en hunne betrekkingen met buitenlandsche Kerken, de aangewezen leidslieden. Toen echter na 1581 de eerste, felste strijd gestreden was, kwam de veelheid der Hervormde richtingen weer te meer aan het licht. Naast het Calvinisme trad de meer latitudinaristische strooming weer op den voorgrond, die o. a. in Coolhaas een harer voorgangers telde, en die in 1609 in Arminius, nog later in het Remonstrantisme tot uiting kwam. De glans, die na 1619 van het overheerschende Calvinisme afstraalde, heeft haar in de schaduw gesteld. Hare beteekenis, zoo men al met haar bestaan niet geheel en al onbekend was, werd later onderschat: men verloor haar verband met den lateren Remonstrantenstrijd uit het oog, en als natuurlijk gevolg kreeg deze steeds meer het karakter van eene nieuw-opgekomene, binnen eene kleine twintig jaren samen te vatten leer-afwijking.

Dat over de kerkelijke toestanden dier tijden nog veelal onjuiste meeningen worden gehuldigd is zeker voor een groot deel te wijten aan schaarschheid van bronnen over dat tijdvak, die bovendien alle nog niet, of nog niet voldoende bewerkt zijn. Het volgende wil zijn eene poging om aan de hand van een tot dusver zoo goed als onbekend geschrift uit dien tijd, eenig licht te doen vallen op eene strooming, die men zoowel voortzetting der Erasmiaansche, als voor-geschiedenis der Remonstrantsche richting kan noemen.

In de Gemeentelijke Bibliotheek te Alkmaar bevindt zich een boekje, in den Catalogus opgegeven als: „Johannes Venator, ed. Ad. Tect. Venator. Enchiridion Controversiarum praecipuarum nostri temporis circa Religionem, Alcmariae 1605, kl. 8°." De naam Venator is voor hen, die met den Arminiaanschen strijd eenigszins nader hebben kennis gemaakt, geen onbekende. Adolphus Tectander Venator, de bezorger van de voor ons liggende uitgave,

Sluiten