Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

te veel op Alva te vertrouwen, want onder den schijn van een beraadslaging of een poging om tot een vergelijk te komen, kon de Prins wel eens gevangen genomen worden. Iets dergelijks was Philips van Hessen ook overkomen. Toen dan Margaretha aan Oranje 't bevel van den koning voorlegde, dat iedereen den eed van trouw moest zweren, weigerde hij. Indien hij nog eens trouw zwoer, dan kon 't schijnen, alsof hij zijn vroegere gelofte geschonden had ^). t Gevolg was, dat Oranje zyn ambten neerlegde. Maar nog wist hij niet, wat hij nu doen moest: zich onvoorwaardelijk wijden aan 't volk, dat, naar hij zag, zware tijden tegemoet ging, of niet. Had 'hij direct doorgetast, dan was de opstand geheel georganiseerd geweest en had men met succes Alva's troepen kunnen weerstaan. Door die weifeling toonde de Prins, dat hij de volksbeweging in haar diepste oorzaken niet begreep, dat hij geen vertrouwen had op de motieven, waardoor het volk gedwongen werd naar de wapens te grijpen — kortom, dat het hem persoonlijk nog ontbrak aan godsdienstig leven. Wel toonde hij nog in die dagen, dat hij een groot staatsman was8): rust en vrede herstelde hij onder de Roomschen, Calvinisten en Lutheranen in Antwerpen, die daar na de nederlaag bij Austruweel, waar de eerste poging van den Nederlandschen opstand zoo droevig eindigde, in een gespannen verhouding tot elkaar stonden. De Calvinisten haatten daar de Lutheranen nog meer dan de Roomschen. Ze hielden hen voor zelfs nog erger dan Papisten.

Toch had er in die dagen een omkeering plaats bij den Prins. In Antwerpen had hij in groot levensgevaar verkeerd ) en de gedachte, dat hij daaraan gelukkig was

1) Groen, Archives, P. III, p. 43: Brief van de Hertogin van Panna aan Oranje, 6 Maart 1567. Hierbij zond ze een formulier, dat de Prins slechts behoefde te onderteekenen.

2) Vgl. Fruin, Verspreide Geschriften, Dl. I, blz. 447 vlg.

3) Men beweerde, dat hij de oorzaak was van de nederlaag bij Austruveel. Onder anderen was er een Droogscheerder geweest „dewelke den „Prince van Orangien een geladen cinkroer opzijn borst stellende, seide :

Sluiten