Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Hoe nauwgezet ontzagen zij zelf de rechten der burgerij! Werd in hun steden het volk ooit geraadpleegd, al was het dan maar op het stuk van belasting, die toch zwaarder op de burgerij dan op de regenten drukt? Neen, om de ingezetenen des te meer te kunnen belasten, vermijden zij zelfs het raadplegen met de gilden en de hoofdmannen der gilden. En dezen zijn immers voor de Nederlandsche steden wat voor het aloude Rome de volkstribunen waren, terecht een geweldig wapen des gemeenen welvarens geacht, en tegen de consuls en regenten standvastig verdedigd. Hoe kon dan de Hollandsche burgerij het oog sluiten voor de heerschzucht der overheid, die haar een zoo gewenschten waarborg der vrijheid zocht te onttrekken? Mocht zij eindelijk leeren inzien, hoezeer men haar thans onder den voet kan treden, nu het geheele bewind des lands bij luttel personen berust, die wat zij droomen volbracht en onderhouden willen hebben, en die zich evenwel niet schamen luidkeels uit te roepen, dat zij 's lands vrijheid en privilegiën handhaven 1). — Er was veel waars in dit verwijt: de strekking der Hollandsche regeering was ontegenzeggelijk naar oligarchie: het volk, dat voor Leicester partij had getrokken, was met dezen overwonnen: het belang der overwinnaars bracht mede, dat zij de burgerij van haar staatsburgerlijke rechten ontzetten. Er kwam nog een tweede, loffelijker, reden bij. Meer dan voor het behoud van politieke volksrechten had men te zorgen voor het behoud des lands, en dat geen Spaanschgezinde, der vrijheid vijandige, personen in de regeering raakten, of daarop invloed uitoefenden. Om die reden verzette zich, in 1591, de Friesche stadhouder tegen een vrijer verkiezing der magistraten van Leeuwarden en Franeker: want (schreef hij aan de Staten-Generaal) „ ik vreeze dat allerlei personen, de gemeene zaak des vaderlands en der religie weinig toegedaan, maar veel meer daarvan een afkeer hebbende, libertijnen en Spaanschgezinden, in de magistratuur en de regeering van de steden komen zullen " 2). Zoo wordt het ons duidelijk, hoe de regenten, ter liefde der vrijheid, de politieke rechten der burgers verkortten. Maar te verwonderen is het, dat de volkspartij, die zich nog onlangs, in den tijd van Leicester, zoo wakker geweerd had, zich thans zoo maar zonder slag of stoot liet breidelen. De reden hiervan hebben wij in den aard van ons volk te zoeken, zooals die zich

1) Belgisch vlugschrift, bij Bor, dl. III, blz. 819.

2) Ongedrukte brief van 2 Februari 1591, op het Rijks-Archief.

Sluiten