Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

de gereformeerde. Immers, de vrede van Matthias had niets dan burgeroorlog voortgebracht; vrede, helaas, was niet van gelijkstelling der religiën, maar alleen van overheersching der zwakkere door de sterkere te verwachten Reeds in 1583 kon men overwegen, of het dertiende artikel der Unie, dat van den godsdienst handelt, niet zoo behoorde gewijzigd te worden, dat de gereformeerde religie als staatsreligie der Vereenigde Nederlanden voor altijd werd verordend '). En ofschoon dit overwegen tot geen besluit leidde, toch werd er bij het veroveren van steden op den vijand gehandeld als ware de gereformeerde godsdienst de godsdienst van den staat: de katholieke meerderheid te Groningen, bij voorbeeld, zag haar kerken aan de gereformeerde minderheid toewijzen. Er werd niet aan gedacht, de Staten van Stad en Lande en van Drente vrij te laten bepalen, hoe zij, overeenkomstig artikel XIII der Unie, ten opzichte van den godsdienst handelen wilden; de Generaliteit had daarop voor hen orde gesteld. Het platte land werd stelselmatig bekeerd, de pastoors werden uitgenoodigd zich van de waarheid der nieuwe kerkleer te overtuigen, en dan als predikant aan te blijven, of anders hun bediening neer te leggen en aan rechtzinniger opvolgers af te staan. Het aantal, dat op deze wijs door den nood bekeerd werd, was aanzienlijk 2). Yan de leeken bleef een gedeelte even regelmatig als voorheen naar het oude kerkgebouw, maar thans ter nieuwe godsdienstoefening, opkomen; dezen hechtten meer aan het algemeen Christelijke dan aan het kenmerkende van de beide gezindheden. Maar niet minder was het getal dergenen die aan het geloof, waarin zij waren opgegroeid , getrouw bleven, en liever niet ter kerk kwamen dan ter geuzen-kerk; langs de Duitsche grenzen vinden wij de bevolking voortdurend roomsch, zoo zelfs dat er niet zelden roomsche drosten, als bij vergissing, werden aangesteld.

Gewichtig voorzeker was de bepaling, bij de Unie van Utrecht

1) Bor, II, blz. 404. — Bor, en die hem naschrijven, zeggen dat het artikel inderdaad veranderd is, maar het tegendeel heeft Van Wijn bewezen, in de Bijvoegsels op Wagenaar, X, blz. 72.

2) Willem Lodewijk heeft daartoe in zijn provinciën van Stad en Lande en Drente ijverig meegewerkt; zie zijn briefwisseling met den predikant Menso Alting, in Gerdesii Scrin. Antiq. VIII, p. 672 sq., en zijn brief aan de predikanten van Franeker, meegedeeld door Dr. Van Vloten, in de Konst- en Letterbode van 1853, n». 9. ►— Over de invoering der gereformeerde religie ten platten lande van Overijsel heeft Ds. Molhuysen een lezenswaardig stuk geschreven, in den Overijs. Alman. van 1841, blz. 42 vlg. — Over de hervorming van het Sticht zie de Visitatie der kerken ten plattenlande, in de Bijdr. v. h. Histor. Genootsch. VII, blz. 186 vlg.

Sluiten