Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

Intu8schen kon hij geen ingrijpende veranderingen tot stand brengen, daar zijn instructie hem voorschreef, ten aanzien der inlanders vrijheid van handel en cultuur te handhaven, maar de groote quaestie: toelating of wering van Europeesche particuliere industrie, voorloopig onbeslist te laten, ten einde daarover den Minister van advies te dienen.

Dit later ingediend advies raadde hoofdzakelijk de twee volgende punten aan: toekenning van individueel landbezit aan den inlander en uitgifte van woeste gronden in erfpacht. (In verschillende streken van Java bestaat communaal grondbezit.)

In overeenstemming met dit advies had Elout een voorstel gedaan tot het verhuren van woeste gronden aan particulieren. Een geheel ander stelsel, dat van Van den Bosch, zou echter binnen kort de overwinning behalen, terwijl Elout als minister aftrad.

De oorzaak hiervan dient gezocht in de eerste plaats bij den Koning, die nooit een warm voorstander van een liberale koloniale politiek schijnt geweest te zijn, maar die bovendien een persoonlijk belang er bij had, dat Indië veel producten leverde voor de Europeesche markt, aangezien hij aan de N. H. M. een rente van 4'/. pCt. gegarandeerd had. Reeds in 1829 bedroeg de som, die hij als garant had voorgeschoten, met het vooruitzicht ze slechts terug te zullen krijgen, in geval de zaken een gunstige wending namen, drie en een half millioen '). „De voornaamste reden evenwel, dit weet men met zekerheid, lag in den financiëelen nood van het moederland" *).

Het stelsel van Van den Bosch kwam hierop neer: De dessa, die één vijfde van haar rijstvelden beplantte met producten, in Europa gezocht en niet meer tijd en moeite kostende dan de rijstcultuur, zou vrijgesteld worden van de opbrengst der landrente. Mocht het product bij taxatie meer waard zijn dan het bedrag der vroeger verschuldigde landrente, dan zou het verschil den Javaan ten goede komen. Om de bebelangstelling van inlandsche en Europeesche ambtenaren te wekken, werden hun cultuurpercenten beloofd.

Reeds dadelijk werd het dwangstelsel daardoor verzwaard,

') Pierson, het Cultuurstelsel, pag. 105.

:) Pierson, pag. 106.

Sluiten