Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

rekening gehouden heeft met de uitvoerbaarheid van zijn voorstellen. Maar aan hen die hem toevoegen: stel iets voor dat uitvoerbaar is, antwoordt hij: „Het is alsof men tot mij zei: stel voor, te doen wat men doet; of stel ten minste iets goeds voor dat met het bestaande kwaad kan samengaan. Zoo'n plan is veel hersenschimmiger dan mijn voorstellen, want in zoo'n mengsel wordt het goede bedorven en het kwade niet beter."

't Is ook om deze reden, dat hij geen rekening houdt met de omstandigheden, waarin de kweekeling kan geplaatst zijn. „Zoo kan een bepaalde opvoeding uitvoerbaar zijn in Zwitserland en niet in Frankrijk, een andere wel bij de burgerij en niet bij de grooten der aarde. De meer of mindere gemakkelijkheid der uitvoering is van duizend omstandigheden afhankelijk, die men onmogelijk anders kan bepalen dan door de methode in het bijzonder toe te passen op een bepaald land of op een bepaalden toestand."

Wat in de „Emile" behandeld wordt geldt volgens R. overal waar menschen geboren worden. Anderen mogen voor de bijzondere toepassing zorgen.

Rousseau of de opvoeding der natuur, zoo kenmerkt een beroemd Fransch schrijver (Gabriel Compayré) R.'s opvoedkundige denkbeelden. De juistheid dezer kenschetsing blijkt al dadelijk uit den aanhef der „Emile".

„Alles is goed, wanneer het komt uit de handen van den schepper aller dingen ; alles ontaardt onder de handen van den mensch. Hij dwingt een bepaalden grond om voortbrengselen van een anderen bodem op te leveren, een boom om vruchten van een anderen boom te dragen; hij vermengt en wijzigt de klimaten, de elementen, de jaargetijden; hij castreert zijn hond, zijn paard, zijn slaaf; hij werpt alles omver, hij misvormt alles; hij houdt van mismaaktheid, van monsters; hij wil niets zooals de natuur het gemaakt heeft, zelfs den mensch niet; hij wil hem dresseeren als een manegepaard, hij wil hem vervormen naar de mode als een boom van zijn tuin."

„Zonder dit zou alles nog slechter gaan, en ons geslacht wil niet ten halve worden gevormd. In den toestand waarin nu de dingen verkeeren, zou een mensch die van zijn geboorte af te midden van anderen aan zich zelf was overgelaten, het meest misvormd van allen zijn. De vooroordeelen, het gezag, de noodzakelijkheid, het voorbeeld, al de maatschappelijke instellingen, waarin wij gedompeld zijn, zouden in hem de natuur verstikken,

Sluiten