Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

op de wijze zooals S. dat wil — dan verdwijnt het individu achter zijne daden, dan wordt de persoonlijkheid, waarvan S. zelf het „mysterie" allerminst ontkent, als een levenloos ding ingeschakeld tusschen andere levenlooze dingen.

Hier is merkbaar hetgeen G. Frommel* noemt: „évolutionnisme religieux." De mensch, als verantwoordelijk redelijk wezen, mag niet zonder meer in de keten der verschijnselen worden ingelascht.

De benaming „keten" schijnt mij ook minder juist. De wisselwerking, die in de natuur en overal zulk een ontzaglijke plaats inneemt, wordt bij een dergelijk beschouwen van den band der verschijnselen veronachtzaamd.

Wat bij de natuurwetenschappen vereischte is, kan bij andere wetenschappen ongerijmd en afkeurenswaardig zijn. Meer bedenkelijk is, dat als het laatste woord van alle wetenschap het determinisme geldt. Het mag naief heeten, hoe zonder eenige nadere verklaring een dergelijk woord kan worden neergeschreven, alsof men zeker is dat allen met zulk eene „waarheid", wel zullen instemmen !

Het determinisme, een wijsgeerig denkbeeld dat gevoegd wordt bij zekere natuurbeschouwing, kan zeker niet als laatste woord der wetenschap gelden, tenzij alle feiten bekend zijn. Is de wetenschap zóóver, dan kan daarover altijd nog opnieuw discussie gevoerd

') I)e metaphysica schijnt bij S. niet tot de wetenschap te behooren. Althans, dat zou men uit deze plaats kunnen opmaken.

Sluiten