Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

niet juist kan weergeven. Maar bij het verschijnsel van de religie kan de fout nog dieper zitten, namelijk dat het gevoel, uit de emotie ontstaan, onjuist is.

Intusschen, dat is volgens S. zooniet. Het gevoel is nog juist. Tevens — zijn èn de emotie èn het gevoel echter actief, want „buiten het actieve optreden der vroomheid is geen openbaring Gods mogelijk."

Intusschen, het intellect begint te werken. De mensch gaat zich eene opvatting vormen. Daarin schuilt reeds het kwaad, 't Intellect weet niet duidelijk te maken wat het gemoed ervaart; de uitdrukking, de metaphoor is dus ook niet in orde.

Doch reeds vóór het intellect zijne werkzaamheid hierbij begon, heeft een ingewikkeld proces plaats gegrepen. De eerste vrome wilde, die eene religieuze metaphoor gebruikte, deed dit ten gevolge eener emotie. Deze had hij ontvangen door een ontzagwekkend natuurverschijnsel. Men meene echter niet, dat dit hem direct op de gedachte van den Schepper bracht. Integendeel, hij bemerkte, dat deze natuur in haar „determinisme," zijn dood zou zijn, en daarom deed hij een greep, een „effort" in zijn binnenste

Is dit alles bij eene emotie mogelijk ? Het kan betwijfeld worden.

Tot hiertoe werd alleen over den godsdienst in het algemeen gesproken. Maar nu de historische godsdiensten,

') Hier ware een actief optreden der logica bij het „Symbolisme" te wenschen geweest.

Sluiten