Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

fiihren; sie sind oflenbar in den verschiedenen Fallen nicht die gleichen ...

Van den zeer frequenten pols korten tijd na de perforatie van b.v. een maagzweer heet het dan: „Zweifellos handelt es sich dabei um eine reflectorische Beeinflussung des Vagus, von deren physiologischer Erörterung wir jedoch hier abgesehen." Van de hevige collaps-symptomen na een perforatie van den darm zegt Nothnagel evenzoo [in het Hoofdstuk over: Continuitatstrennungen des Darms, blz. 437], dat ze „zweifellos nach Analogie des Goltz'schen Klopfversuches zu deuten sind." Bij de diffuse septische etterige peritonitis komt een dergelijke frequente pols voor, maar: „Hier jedoch ist die Ursache wahrscheinlich in einer directen chemischen Beeinflussung des Vaguscentrums durch das aus der entzündeten Peritonealhöhle resorbirte bakterielle Krankheitsgift zu suchen."

Nothnagel blijkt dus in hoofdzaak de intoxicatie aansprakelijk te stellen voor het ontstaan der ernstige algemeene verschijnselen, al houdt hij ook b.v. den collaps onmiddellijk na een perforatie voor reflectoir.

In de 2e oplage van zijn werk (1903) zegt hij evenzoo, blz. 623, 624: „Bei dem initialen Strangulationscollaps mussten wir die nervöse Reflextheorie in den Vordergrund stellen; hier, bei der Peritonitis, kommt jedenfalls überwiegend, ja vielleicht ausschliesslich die Intoxicationstheorie in Betracht." Een zeker gradueel verschil is er tusschen deze uitspraak en die op blz. 576 van de le oplage wel waar te nemen, maar m. i. geen principieele verandering, zooals Friedlander (26) ons in zijn „Vagus und Peritonitis" wil doen gelooven. Nothnagel is dus volstrekt niet na de le oplage van zijn werk tot de intoxicatietheorie bekeerd, wat dan ten gevolge van de proeven van

Sluiten