Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

alleen „Ignatius" zelf roept de gemeente een Heil! toe; maaier waren ook nog geen andere namen genoemd — deze soberheid dunkt mij slechts verklaarbaar in den eersten brief.

Verder: de Ef 2 genoemde Burrhus en Crocus worden ons voorgesteld, de eerste als diaken, de tweede als gezant der Efesiërs; Burrhus nu, wordt Phd 11 en Sm 12 opnieuw genoemd, maar zijn waardigheid van diaken wordt niet wééi vermeld — die was al bekend uit den eersten brief; van Crocus hooren we in Rom 10 nog minder, en zonder Ef 2 zouden we niet begrijpen hoe de schrijver hem in Ignatius gezelschap bracht1). Dit verschijnsel doet zich op dezelfde wijze meer voor8). Alleen Polycarpus maakt een uitzondering; maar zijn naam mogen we bekend genoeg onderstellen, om ook zelfs den eersten keer, geen verklarende bijvoeging te behoeven. Van groot belang is, dat nergens op het omgekeerde verschijnsel kan worden gewezen: nergens worden nl. van een persoon wiens naam meerdere malen voorkomt, pas een tweeden of dei den keer uadere bijzonderheden meegedeeld.

Eindelijk: de aanduiding van een volgenden brief als ötvtsqov fiifth'Sioi', Ef 20, verzekert aan Ef de eerste plaats. Ongetwijfeld toch moeten we dat „tweede boekje" in onzen bundel zoeken; na al wat over de verhouding van den schrijver tot zijn lezers, over de voorstelling die we ons van deze laatsten hebben te vormen, is gezegd, mogen we uit het V- 3) van 201 niet besluiten dat het tweede schrijven juist aan de Efesiërs zal zijn gericht. De vraag is slechts, of we in de volgende brieven iets hooren over de oUovofil* as tbv nuvbv av&<>a,*ov 'Ljöoüi, Xoiörói'. Hetzij we nu met Von der Goltz *) hieronder een bespreking van de „Eeuwigheid van Christus" verstaan, of — wat mij waarschijnlijker voorkomt — aan heel het „Christelijk leven" denken, we vinden plaatsen te over die aan

>) Een bewijs, dat de schaver bü alle „brieven" aan dezelfde lezers denkt.

*) Vgl. punt 7.

3) Vgl. ook beneden, § 10 over het i>M&» van Ef 12'.

*) X. w. [zie bl. 15 N°. 34] S. 15.

Sluiten