Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

extra ecclesiam nulla salus. Weldra was de priesterstand de draagster der waarde en de buiten de kerk levenden werden waarde-loozen of pariah's. In alle vormen der kaste-theorie ligt het zwaartepunt der waarde buiten den mensch, en de enkele pogingen om het te verplaatsen, bijv. bij Franciscus van Assisi, liepen uit op te sterker bevestiging van het oude beginsel.

Daartegenover nu heeft de nieuwe geschiedenis de idee der menschelijke individualiteit aangevoerd en naar deze het zwaartepunt der waarde verplaatst. Het denken mocht zich vrijelijk tot den mensch bepalen en van den mensch uitgaan zonder het veto der kerkelijke autoriteit te dulden. Te Worms proklameerde Luther den gewetens-eisch als hoogste rechtbank der waarheid, en de hervormingsgezinden prezen het „inwendiglicht"; doch men viel spoedig tot kerkisme en autoriteitsbehoefte terug. De eerste nu, die dezer verlegging der waarde wijsgeerigen grond gaf en de menschelijke individualiteit als grond en norm van waarde tegelijk begreep, was Spinoza. Hij heeft het begrip der individualiteit gevestigd en van daaruit den weg des levens ontworpen en den zin des levens verklaard. Hij ook is het, die de kennis Gods begrepen heeft niet als aanvang maar als resultaat van denken en alzoo de ethische Gods-idee in de wijsbegeerte heeft geherbergd. Wanneer de erkenning Gods „summa virtus" is x) dan is deze een opperst levensbereik; men vangt daarmede niet aan, maar men heeft daarin het levenshoogtepunt bestegen. Wanneer God gekend wordt als universeele Liefde 2), dan is hier geen

1) P. IV, Prop. XXVIII.

2) P. V. Prop. XXXV, XXXVI.

Sluiten