Onderstaande tekst is niet 100% betrouwbaar

pologische denkwijs als het wezenlijk wijsgeerig temperament van Spinoza, dat Spinoza, die een hoogen standaard van zedelijkheid hield en tegelijk een scherpzinnig overweger was, zoodanige uitspraak deed. Uit het anthropo-logisch gezichtspunt wordt zij dan ook begrepen: het bestreven (conari veile appetere cupere) is de drang onzer essentieele individualiteit, niet de passieve begeerte. Er is geen zedelijkheid volgens uitwendigen norm; wij zijn niet deugdzaam volgens een model of schablone, niet volgens een wetsbepaling of zedelijk gebod, al werd het gegriffeld in steenen tafelen op den berg Sinaï zelf: wij zijn deugdzaam volgens het beginsel onzer essentieele individualiteit, zoodat goed is wat wij uit onze wezenlijke natuur bestreven.

4de Paradox: Deugd is volledige zielsgesteldheid 1).... en is dan het „nil humani a me alienum puto" geen klacht, daar ook onze zwakheden en zonden behooren op het volledige register onzer zielstoestanden? Deze volledigheid is numeriek, maar de volledigheid hier bedoeld is intrinsiek. Volledigheid beteekent de vervulling van onzen geestesaanleg, en deze is vervuld, wanneer de ware verhouding tusschen onzen wezensgrond en onze wezensverschijning bestaat. In het kwaad is een innerlijke wanverhouding aanwezig, derhalve zoolang wij in kwaad zijn, zijn wij onvolledig en geven geen uitdrukking aan onze wezenlijke individualiteit. De stelling van Spinoza is ons nu duidelijk in verband met de anthropo-logische denkwijs.

5de Paradox : Vreugd is deugd 2). Het protest ligt voor

1) idea adaequata, verg. O. c. bl. 136.

2) P. III, Prop. XI. Schol. Per laetitiam intelligam passionem qua mens ad majorem perfectionem transit. P. IV, Prop. LXXIII., Schol.: bene agere et laetari.

Sluiten